LEVEN MET KUNST EN POLITIEK IN AALST, NA 1960 [D19]

 

1977-78 worden bijzonder hectisch. Ik ga in ‘overdrive’ met: performances en installaties in New Reform, als curator van het ‘Performance Art Festival’ in Brussel, van ‘Kunstformatief’ in Aalst en neem deel aan de werkgroep die de opening van de Nieuwe Workshop in Brussel voorbereidt.

IN SITU INSTALLATIE

Poster, tekening installatie
Keiji Uematsu
(archief New Reform)

De Japanse kunstenaar Keiji Uematsu, die in Düsseldorf woont, maakt technisch complexe maar bijzonder krachtige aan de beschikbare ruimte dimensionaal aangepaste installaties. Hij is gewoon om te werken in grote monumentale zalen van musea [1] en op openbare plekken. New Reform is voor hem een minimaal kleine ruimte. Hij werkt het project 'Situation Interval' uit (mei), een installatie die de Japanse mentaliteit en vastberadenheid uitstraalt. Tussen vloer en plafond klemt hij vier houten balken met een omvang van 15 x 15 cm en 3 meter lengte. Onderaan steunen ze op oliepompen die de balken tegen het plafond aanspannen. De loodrechte opstelling is op diverse plaatsen onderbroken door er tussen geklemde keien die men aantreft in de Rijn,

QUESTIONS

UItdelen van pamfletten op de Grote Maektn (foto RD, archief New Reform)

Amerigo Marras, Bruce Eves, Diane Boadway en Suber Corley van het ‘Centre for Experimental Art and Communication’ (CEAC) in Toronto zijn op tour in Europa. Zij plannen een reeks performances[2] met als hoogtepunt een deelname aan de ‘Free University’ van Joseph Beuys tijdens Documenta 6. Ik onderhoud al geruime tijd contacten met de in Sicilië geboren Amerigo Marras die ook bekend staat als een vooraanstaande homoactivist en dat leidt hen ook naar Aalst. Onderzoek naar de gedragingen van mensen en hun reacties op onverwachte gebeurtenissen zijn het doel van de CEAC performances. Wij drukken gestencilde, tweetalige pamfletten ‘Vragen / Questions’ die op 14 mei in de centrumstraten van Aalst worden uitgedeeld:

"Opereert repressie van uit het parlement en het ouderlijke gezag? Zal er in de toekomst een gedrag zijn zonder opinie? Is het normaal zijn bevorderend voor deze tijd of zijn gecentraliseerde meningen abnormaal omdat de dominerende groepen ze hebben verworpen en het gedrag wordt opgevat als een individuele status?”.

CEAC in New Reform met Tordoir Narciss en mezelf
rechts op de foto (foto MH, archief New Reform)

Het uitdelen van de pamfletten wordt gevolgd door een discussieavond in het CSV waar wij tot de conclusie komen dat: “gedragingen van personen en groepen onderhevig zijn aan externe factoren zoals de invloed van de media, de reclamewereld en de politiek en dat het ongepast is om te beweren dat personen en groepen alleen verantwoordelijk zijn voor bepaalde als excessen beschreven toestanden”.

MARINA ABRAMOVIC

Met Marina Abramovic in Bologna
(foto Guy Solly, archief New Reform)

In de lente valt er een uitnodiging in de brievenbus om deel te nemen aan een colloquium over ‘performance art’ in Bologna. Van Wies Smals verneem ik dat ook Marina Abramovic en Ulay er zullen zijn. De Appel is de beheerder van hun brievenbus. Eerdere pogingen om hen te ontmoeten zijn op een sisser uitgelopen. In Bologna lukt het mij wel om met hen in gesprek te gaan. Ik vraag ze of wij kunnen samenwerken in Kassel waar ik in juli 'Performance Art' cureer of later in Brussel tijdens het ‘Performance Art Festival’. Ze zijn enthousiast maar het lukt ons op dat ogenblik niet om concreet tot een afspraak te komen. Bovendien zijn ze al gevraagd om tijdens Documenta6 te performen en voor de rest is de planning onvoorspelbaar. Marina Abramovic en Ulay zullen deelnemen aan het Performance Art Festival in Brussel maar niet live optreden.

Op de stoep voor ons hotel: links Edit DeAk mede oprichter Art Rite en Printed Matter, 
ikzelf, ober hotel, performance kunstenaars Vincent Trasov bekend als  Mr. Peanut,
 Albert Mayer geluidskunstenaar en Keiji Uematsu.
(foto hotelmedewerker, archief New Reform)

DOCUMENTA 6

Poster 'Performance Art' Kassel
(archief New Reform)

In juli krijgen wij, simultaan met Documenta 6, het Stadtarchiv van Kassel ter beschikking voor de inrichting van ‘Performance Art’ waar wij projectvoorstellen, installaties en live performances zullen tonen van Hugo Roelandt, Narciss Tordoir, Jan Janssen, Luc Steels, Paul Geladi, Antonio Muntadas, Jean Topazini, Albert Mayer, Reindeer Werk en Anna Banana. Ter voorbereiding van Kassel cureer ik in het RHOK te Etterbeek ‘Ontwerpen voor Uitvoering’, een verwijzing naar het feit dat installaties en performances ook inhoudelijk voorbereid worden door de kunstenaars.

Reindeer Werk[3] voert een performance op waarbij ze voor een conventioneel publiek een ongewone houding aannemen door zich ritueel - in overeenstemming met het functioneren van motorisch en geestelijk gehandicapte mensen - over de vloer te kronkelen. Het vertalen van het downsyndroom, een bekend genetisch probleem, in een live uitvoering van een performance, zorgt voor opschudding. Reindeer Werk klaagt met de performance het maatschappelijk vraagstuk aan van mensen die worden weggehouden van het openbaar leven en confronteerd ‘normale mensen’ met van uit hun standpunt abnormale waarden. Een deel van het publiek ervaart dit als een groteske belediging, hoewel het onderwerp analoog is met de werkelijk bestaande maatschappelijke toestand.

Performance Reindeer Werk (archief New Reform)

Hugo Roelandt brengt met zijn groep de tweede versie van ‘De vier seizoenen’. Maar in de derde versie, enkele weken later op de UIA campus, komt het tot een breuk. Hij eist zodanig veel van zijn medewerkers dat de groep op basis van inhoudelijke meningsverschillen uit elkaar spat. Hugo, die altijd in een geest van collectiviteit met zijn groepsleden samenwerkt, heeft hier voor het eerst de leiding niet meer in eigen handen.

Hugo Roelandt, Performance Kassel (foto RD, archief New Reform)

In Kassel doet Hugo een solo performance. Met op de achtergrond de meningsverschillen gaat hij met zijn onafscheidelijke bottines in een kartonnen doos staan die hij volgiet met opstijvend plaaster, gooit een militair camouflagenet over zijn lichaam en snoert zich met de hulp van enkele aanwezigen vast met een touw tot hij niet meer in staat is om nog zelfstandig te bewegen. Hij geeft, in de aanwezigheid van zijn voormalige medewerkers, visueel gestalte aan de onmacht die zich van hem heeft meester gemaakt. Hij is met een spreekwoordelijk ‘blok aan het been’ aan handen en voeten gebonden.

FLUXUS  WEST: KEN FRIEDMAN 

Ken Friedman
(foto RD, archief New Reform)

Na de zomer starten wij een nieuwe tentoonstelling van Ken Friedman. Ze bevat tekeningen in Chinese inkt waarin hij de kunstwereld, van Marcel Duchamp tot Nam June Paik, fileert en collages die zijn samengesteld uit scheurbladen van magazines, toegangskaarten van musea, betaaltickets uit winkels, metro en restaurants. Een vorm van ‘every day live’ composities die de kunstenaar extra in de verf zet door ze te overschilderen met fluorescerende kleuren.

CONCEPTUELE WALTER SCHELFHOUT

Walter Schelfhout met das en ik met geruit hemd,
+ tekening.
(foto MH, archief New Reform)

Wij sluiten het jaar af met Walter Schelfhout van wie tekeningen uit de periode 1960-1965 worden getoond, naar mijn aanvoelen de meest conceptuele fase uit zijn oeuvre. In de tekenkunst kan men met een zuivere lijn en een snedige accentuering van een profielpen een wit blad als het ware in twee klieven. Walter tekent vanuit de pols op het gevaar af dat de voorziene rechte lijn een kromme wordt. Behoudens zijn minimale lijntekeningen zijn er ook tekeningen met een woud aan lijnen. Als je in het bos het kreupelhout observeert en in je atelier de essentie ervan uittekent dan kan je tot een abstracte voorstelling komen. Hoewel Walter deelneemt aan verschillende nationale en internationale expos heeft zijn oeuvre nooit de erkenning gekregen die het verdient. Hij is geen kunstenaar die op zoek gaat naar succes en laat zich niet vermarkten door een galeriemanager. Zo blijven veel goede kunstenaars onder de spreekwoordelijke radar van de erkenning.

EEN MUSEUM VOOR AALST

In de loop van 1977 ben ik actief beginnen meewerken met ‘De Rank’, die in Aalst het Vermeylenfonds vertegenwoordigt, een culturele vereniging die deel uitmaakt van de socialistische zuil en die, net zoals het Willemsfonds (liberale zuil) en het Davidsfonds (katholieke zuil), een groot impact heeft op de ontvoogdingsstrijd in Vlaanderen. Kort na mijn aantreden richt ik, met de steun van dr. Emiel Goossens, een 'werkgroep kunst' op die de volgende jaren, in wisselende samenstellingen[4], de hedendaagse kunst in de stad zal aansturen.

Het is ook de periode dat Dr. Marc Galle zich in Aalst vestigt om er de leiding te nemen van de SP (Socialistische Partij). Zijn interesse voor cultuur, letteren en kunst in het bijzonder geeft De Rank een boost. Wij willen de hedendaagse kunst in de stad in de kijker zetten[5]. Op vrijdag 3 maart openen wij in het Museum Oud-Hospitaal ‘Kunstformatief Aalst 78’.

Cover catalogus

Wij nodigen 12 in Aalst wonende of met de stad verwante kunstenaars uit die elk 5 werken aanleveren: Luc Hoenraet, Luc Claus, Rene Vinck, Lieve De Pelsmaeker, Anne-Marie Van Hoorick, Paul Van den Abeele, Paul Gees, Hugo Roelandt, Maurice De Clerq, Wilhelm Mechnig, Jan Sanders en Walter Schelfhout.  De tentoonstelling heeft in ons opzet een ‘informatief’ karakter’ maar groeit uit tot een momentopname van de Aalsterse kunstscene die aanknoopt met nationale en zelfs internationale trends in de kunstwereld.  Wij willen kunst zo toegankelijk mogelijk voorstellen aan brede lagen van de bevolking, reiken informatie aan over de diverse strekkingen in de kunstwereld en illustreren ze met de werken van de geselecteerde kunstenaars. De catalogus met een verklarende nota van de stijlbegrippen, foto’s en korte biografie van de kunstenaars, wordt op de drukpersen van de stad geprint en 'gratis' uitgedeeld.

Persartikel Kunstformatief
(foto vanaf links Bert Van Hoorick, Gilbert Bourlon,
Eddie Monsoeir en Dr; Goossens)

Hugo Roelandt herhaalde zijn performance
tijdens Kunstformatief.
(foto RD, archief New Reform)

Tijdens vernissage lanceer ik een voorstel om in Aalst een ‘museum voor hedendaagse kunst’ op te richten. Wij weten dat er in Gent en in Antwerpen verenigingen zijn die ijveren voor de oprichting van musea en stellen ons zelf tot doel deze rol in onze stad op te nemen. Als ik een aantal maanden later door het stadsbestuur wordt ontvangen als laureaat van de Schuman Prijs[6] overhandig ik hen een nieuw in detail uitgewerkte versie van mijn voorstel met voorbeelden van musea die op quasi identieke wijze zijn ontstaan. Het voorstel wordt goed onthaald in de pers en dat zet de vraag naar een museum kracht bij maar het stadsbestuur is van oordeel dat dit een taak is voor de ‘hoofdstad’ Brussel ! (vervolgt)

---

[1] Moderna Museet Stockholm (1976) en de Stadtische Kunsthalle Dusseldorf (1977)

[2] ACME Londen, De Appel, New Reform, Salvatore Ala Milaan, Art Sociologique, Sztuki Warschau

[3] Tom Puckey & Dirk Larssen of onder hun pseudoniem bekend als M. Yeck, N. Krid

[4] De werkgroep bestaat uit prof. Frans Vyncke, Hugo De Moor, Lieve De Pelsmaeker, Leo Geudens, Maurice De Clerq, Paul Gees, Guido Muylaert, Emiel en ikzelf.

[5] Op het einde van de jaren zestig stelde ik Bert Van Hoorick voor om een tentoonstelling te organiseren die wij de naam ‘Kunst in Blue Jeans’ geven. Het idee is om jongeren met betaalbare kunst(edities) over de spreekwoordelijke drempel te krijgen voor hedendaagse kunst, maar door politieke dwarsliggerij in de culturele raad en het stadsbestuur komt er niets van in huis. 

[6] Met een budget, dat ik raam op 10 miljoen BEF (ca. € 250.000), verspreid over een periode van tien jaar, kan er volgens mij een aanvang worden gemaakt met het oprichten en functioneel maken van een museum. Ik stel voor om het onder te brengen in een van de leegstaande fabrieksgebouwen (SULBB of Diddens-Van Asten) die de stad rijk is, waardoor ze gelijktijdig ook haar materieel erfgoed, dat symbool staat voor de 19^de eeuwse textielnijverheid, veilig stelt.