Posts
ART FOR ALL, ALL FOR ART
 |
| Marie-Hélène, Luc Steels en Roger D'Hondt tijdens een happening in Ercola Antwerpen |
 |
| Endre Töt : 'Letter to Ken Friedman', archief New Reform |
1973. De evolutie van de klassieke schilderkunst als methodiek om expressie te geven aan de zintuigen staat zwaar onder druk. De kunstenaars prikkelen de verbeelding met andere maatstaven dan schilder- of beeldhouwkunst. Ze boeien door een vernieuwde visuele trefkracht, ernst en spontaniteit. Nieuwe media doen hun intrede. Voor het eerst komt de term 'visueel kunstenaar' op het voorplan. Het zijn de elementen voor de tentoonstelling : 'Tendensen van een Nieuwe Kunst'. Hugo Heyrman toont zijn ontwerp voor een 'mobiel informatiecentrum', een autobus die is omgebouwd tot bioscoopzaal waarin experimentele films van en over kunst rechtstreeks van producent naar de consument worden gebracht. De bus zal van stad tot stad reizen en vertoningen organiseren op openbare plaatsen. Een droomproject met een artistieke en sociale dimensie. Jochen Gerz stuurt mij de gedrukte boodschap: "In de burgerlijke maatschappij is authenticiteit voor een kunstenaar wellicht niet om authentiek te zijn maar om het te zeggen". Ik toon ook 'Annoncenteil Arbeiten auf/mit Papier' een kunstwerk uitgegeven in boekvorm dat aansluit op zijn voornemen om kunstwerken niet langer exclusief via galerieën en musea naar de mensen te brengen. Doel is om een groter publiek te bereikten. Maurizio Nannucci speelt met de woorden 'Past-Present-Future’ in op de tijdloosheid van het bestaan, Janos Urban visualiseert zijn narratieve verhalen met een fotoreeks van een boottochtje op het meer van Genève, Jean-Marie Schwind onderzoekt het verband tussen ‘body-art' en repressie, Jiri Valoch werkt met tekstuele dialogen die worden beschouwd als puur conceptuele gedachtesprongen die aanleunen bij de concrete poëzie, Géza Perneczky toont 'luchtbellen' waarin het woordje 'art' verschijnt. Is kunst inderdaad een luchtbel of beoogt hij een vorm van visuele poëzie? Endre Tôt vervormt de zinnen in zijn brieven tot ze onleesbaar zijn door ze meermaals te overtypen of te herschrijven. De lezer is aangewezen op het ontraadselen van zijn boodschappen. Petr Stembera toont foto’s van een wandeling in een landstreek waar hij keien ‘die de tand des tijds hebben getrotseerd’ kunstmatig verplaatst. Ries Linnartz drukt zijn bezorgdheid uit over het natuurbehoud door bepaalde zones te neutraliseren. Hans Werner Kalkmann stelt nieuwe straatnaamborden voor met opschriften die verwijzen naar de ongewenste gevolgen van milieuhinder. Bernd Lobach onderzoekt de maatschappelijke verschillen tussen het stenen tijdperk en de gecomputeriseerde maatschappij. Van Gabor Attalai worden fotowerken getoond waarin hij zijn mond toesnoert met plakband als verwijzing naar de beperkte vrijheid in Hongarije, Gilbert Goos schrijft een lang verhaal en van Klaus Groh toon ik zijn collages van verscheurde kalenderpagina's. De bezoekers treffen kunstwerken aan die opvallen door het gebruik van goedkope en gerecycleerde materialen die inspelen op de democratisering van kunst en cultuur. Wij geven een fotogestencilde catalogus uit op 200 exemplaren en herhalen de tentoonstelling in de Universitaire Instelling Antwerpen (UIA).
POESIA VISIVA
.tif) |
| Samen met Paul De Vree en zijn echtgenote Liliane in Milanino Sul Garda |
Ook in de poëziewereld
doet zich, onder de invloed van de conceptuele beweging, een verschuiving voor
van letter naar beeld. Paul De Vree leidt in maart een expositie in met de
Nederlanders Hans Clavin, Herman Damen, Robert Joseph en Gerrit Jan De Rook
medeoprichter van het In-Out Center met wie ik de afspraak voor de
tentoonstelling maakte. Bert Van Hoorick schrijft in het socialistisch
weekblad ‘Voor Allen’ een prachtige
column over deze gebeurtenis:
"Je moet het
eigenlijk beleven, dat is horen en zien. Aan de wanden hingen kunstwerken met
een tendens. Of liever je moet er zelf wat in zien en wanneer je progressist
bent dan verklaar je het gemakkelijker voor jezelf dan wanneer je een
conservatief zou zijn. De vorm is hier belangrijk. Het is een aanwending van
letters tot een beeld, van fotomateriaal tot een object. Het is de overgang van
concrete naar visuele poëzie, maar zo beschreven snapt de lezer van onze krant
het allicht niet. Daarom ware het beter geweest dat hij het zag. Men moet deze ontdekkingsreis maken om vast te stellen dat
er geen grenzen meer zijn aan het gedicht, dat het gedicht ook een plastische
uitdrukking kan hebben".
De Vree nam al vroeg na de oprichting van New Reform contact op. Hij is als vurig pleitbezorger van de concrete en visuele poëzie van oordeel dat deze kunstvormen aansluiten bij de conceptuele kunstenaars die wij introduceren. In de daaropvolgende zomer bezoeken wij hem en zijn compagnon de route Sarenco, artiestennaam voor Isaia Mabellini, in hun buitenverblijf Milanino sul Garda aan het Gardameer. Ze leggen er de basis van de 'Poësia Visiva'[1] beweging waarbij teksten en fotobeelden worden vermengd en samensmelten tot een visueel gedicht, het antwoord op de lijntjespoëzie en het opkomend conceptualisme. Hun streven naar verbinding met de conceptuele kunst is zodanig dat ik Paul De Vree, en de door hem aanbevolen Belgisch -Amerikaanse kunstenaar Alain Arrias-Misson, betrek in de tentoonstelling 'Conceptuele kunst' in de Korrekelder te Brugge.
.jpg) |
 Boven Alain Arias-Misson en Nele in Brussel vervolgens samen met mij (foto RD/MH archief New Reform) |
Ik zoek Alain Arias-Misson
op in zijn appartement te Brussel waar hij woont met de Cubaans-Amerikaanse
kunstenares Nela Arrias-Misson. Bij hun huwelijk
hebben Alain en Nela besloten om elkaars familienamen te delen. In 1939 migreerde Alain Misson met zijn Waalse vader en Britse moeder naar de Verenigde Staten,
studeert er literatuur aan de Harvard University en leidt vervolgens een
nomadisch bestaan met verblijven in Algiers, New York, Madrid, Barcelona,
Venetië en Parijs. In 1968 keert hij naar België terug, woont eerst in
Antwerpen en vertrekt vervolgens naar zijn geboortestad Brussel waar hij achtereenvolgens
op vijf verschillende locaties verblijft. Zijn terugkeer naar België en zijn
dubbele nationaliteit zorgen ervoor dat hij zijn militaire dienstplicht in de Verenigde
Staten kan ontlopen. Zo ontwijkt hij het gevaar om naar Vietnam te worden
gestuurd waar de
Amerikanen een langdurige oorlog uitvechten. Finaal
zal hij als Belgisch militair korte tijd dienstdoen in het opleidingscentrum
voor militaire brancardiers ‘de Pupillen' in Aalst.
BOOMING ART
 |
| New Reform News, scan Emma (archief New Reform) |
 |
| Adressen New Reform bestand op sticker (foto Archief New Reform) |
ART FOR ALL, ALL FOR ART
Op 26 augustus 1972 vraagt Gilbert Goos, die als student aan de Katholieke Universiteit Leuven (KUL) de ‘werkgroep moderne kunst’ leidt en later de galerie MTL zal overnemen, mij in een brief of ik bereid ben een “avant-garde kunst project” te realiseren op de campus. Het project gaat uiteindelijk niet door. Enkele weken later nemen Luc Steels en Mark A.M. Verreckt, studenten Germaanse aan de Universitaire Iinstelling Antwerpen (UIA) en verantwoordelijk voor de sectie cultuur van de studentenvereniging contact op. Ze zijn getipt door Gilbert Goos, Ik word gevraagd om mee te werken aan de start van een kunstproject op de campus van de nog jonge Universitaire Instelling[1]. De studenten willen een “KULtureel en Kreatief Sentrum” (Kakasentrum, KKS) oprichten. Ze noemen de culturele situatie op de campus een lachertje. Steels nodigt mij korte tijd later uit op een happening die hij met vrienden organiseert in de gebouwen van Ercola.
 |
| Mark Verreckt links, Luc Steels midden en mezelf (foto MH, archief New Reform) |
Luc Steels en Mark Verreckt
overtuigen mij dat er heel wat mensen op de campus rondlopen die zich voor kunst
en cultuur “in een progressieve betekenis” interesseren en er zelfs actief bij
betrokken willen worden. Het doel is om de studenten te ‘confronteren’ met
experimentele kunstvormen en hen uit te dagen om ook zelf dingen te gaan doen.
Op mijn vraag of de universiteit een budget kan vrijmaken voor het experiment
volgt een pover antwoord. Maar de uitdaging om via de universiteit een nieuw
publiek aan te spreken is zo aanlokkelijk dat ik de uitgestoken hand aanvaard. Wij voelen er ons behoorlijk vrij want er zijn geen
regels, geen leraars, geen opzichters, geen pottenkijkers die de grenzen
bepalen. Alles is mogelijk: “Art for All, All for Art” is de leuzevan het
‘konsistorie’. De tentoonstellingen in de UIA volgen elkaar[2] op maar de klemtoon ligt
voor een groot deel op het projecteren van video’s, films, dia’s, performances
en het verstrekken van actuele kunstinformatie.
 |
| Hervé Fischer, performance in de Universitaire Instelling Antwerpen (Foto RD, archief New Reform) |
Ik nodig de Franse
kunstenaar Hervé Fischer uit voor een performance. Hij is gestopt met
schilderen omdat veel van zijn werken gelijken op wat er al bestaat en dus
niets wezenlijks meer kan toevoegen aan de kunstgeschiedenis. Op 20 mei 1974
verscheurt hij in de KKS enkele werken van zichzelf, Filip Francis en enkele andere
Belgische artiesten tijdens zijn performance 'artistieke gezondheidszorg': Over
de reden van zijn actie schrijft hij een pamflet dat ik in New Reform Nieuws
(NRN) n° 24 publiceer.
 |
| Herve Fischer, installatie Universitaire Instelling Antwerpen, 20 mei 1974 (foto RD, archief New Reform) |
Ik introduceer Hugo Roelandt, die na zijn vorming als graficus in de kunstacademie van Aalst fotografie is gaan studeren aan de Antwerpse academie, samen met zijn lief en medestudente Anne-Mie Van Kerckhoven bij de activiteiten in het KKS. Hugo zal zich ontwikkelen als performance kunstenaar, vindt bij de UIA medestanders voor zijn projecten maar wordt er anderzijds ook beïnvloed door wetenschappelijke input. Tijdens de tentoonstelling ‘Kunst-Informatie-Praktijk’, die ik cureer in de Gentse Academie (Proka[3], 1976), voert hij een enquête uit naar het ‘esthetisch menselijk ideaal’. Op basis van levensgrote naaktfoto’s kunnen de bezoekers de ‘ideale’ lichaamsdelen van de personages aanduiden op een robottekening. Bedoeling is om zo tot een ideaalbeeld te komen van de menselijke figuur. De door de UIA beloofde wetenschappelijke analyse zal nooit het daglicht zien.
 |
| Hugo Roelandt 'esthetisch menselijk ideaal' (Archief New Reform) |
De universiteit is van
1972 tot 1975 één groot laboratorium voor kunst in de meest open en creatieve
betekenis[4].
FINANCIELE STEUN
In Vlaanderen is een avant-garde kunstencentrum subsidiëren onbespreekbaar. Performancekunst is een lege doos voor de selectiecommissie. Ze komen kijken om een kunstwerk aan te kopen als steun maar er valt niets te verkopen behalve enkele restanten van performances, installaties en drukwerken. Wij hebben ook wel wat films en diareeksen maar dat kan men niet verantwoorden binnen het aankoopbeleid van de commissie ‘beeldende kunst’. Kortom, wat wij te bieden hebben kan niet aan de muren hangen en bovendien worden er geen werken aangekocht van buitenlandse kunstenaars. Naar aanleiding van ons driejarig bestaan dienen wij opnieuw een aanvraag in. De commissie vaardigt prof. Piet Ballegeer af die ons gunstig gezind is. Tijdens ons gesprek bedenkt hij dat wij misschien een ‘editie’ moeten maken met alle drukwerken die we tot dan toe hebben uitgebracht. We doen dat in een oplage van 10 exemplaren, elk deel afzonderlijk verpakt in een witte plastiek draagtas met mijn handtekening er bovenop. Ballegeer koopt er een aan voor de som van 5.000 BEF (125 euro) en dit is dan meteen de enige subsidie die wij hebben ontvangen in ons 10 jarig bestaan! Kunstenaars betalen voor de te leveren prestaties is dan ook niet haalbaar voor ons. Het is (in die tijd) ook niet gebruikelijk om kunstenaars te vergoeden voor prestaties en wij vragen ook geen inkomgelden. Hier en daar komen wij tussen in de reiskosten en ook de recepties zijn voor onze privérekening. Wij zorgen voor kost en inwoon tijdens het verblijf van buitenlandse gasten. Zij logeren bij ons thuis en wij beschikken over de accommodatie van enkele relaties. Voor film-, video- of dia-projectoren ga ik op zoek naar apparaten die op uitleenbasis te verkrijgen zijn bij de overheid. In het slechtste geval huren wij het nodige. Mijn maandloon als ambtenaar gaat volledig op in het project. Het is de keuze die ik maak.
[1] 'Poesia Visiva', is afkomstig van een Italiaanse groep visuele dichters die zich in de omgeving van Brescia onder deze vlag hebben verenigd
1bis] opgericht 1971 in Wilrijk
[2] 1974: januari: creatieve prentbriefkaarten,
februari: Klaus Groh + Oost-Europese kunst, 11 februari: Equipo Movimiento
film, video en happening, april: Petr Stembera , mei: Gabor Attalai + Felipe
Ehrenbergh, Endré Tôt, Hervé Fischer en Lex Wechelaar. New Reform verzorgt ook
een festival met kunstenaarsfilms: Mike Parr, Niels Lomholt, Actual Art Group
e.a. 1975: februari: performance + installatie
van Coum Transmissions met Genesis P-Orridge en Cosey Fannu Tutti.
[3] vzw Promotors van de Koninklijke Academie
voor Schone Kunsten
[4] Onder het impuls van de gebeurtenissen
ontstaan meerdere zelfstandige initiatieven die verder reiken dan de
vooropgestelde doelen van de KKS. Er wordt een zeefdrukatelier opgericht, een
video labo, ‘Fringe Productions’ door Steels dat op 29 oktober 1973 in Ercola:
‘One happening in ten parts‘ uitvoert, er zijn ludieke studentikoze projecten
zoals tijdens dewelke performer Marc Verreckt naakt door de Campus zal lopen.
KKS is de basis voor de oprichting van het Centrum voor Experimenteel
Theater (CET) dat tijdelijk wordt geleid door Luc Mishalle en Bart Patoor
en mee verantwoordelijk voor de introductie van baanbrekend theater in België
met optredens van de ondertussen legendarische Wooster Group. Joris de Laet die
in KKS zorgt voor concerten van concrete en experimentele muziek richt in 1973
de Studio voor Experimentele Muziek (SEM) op. De initiatieven leveren na
verloop van tijd nieuwe medewerkers op waaronder Luc Mishalle die Steels zal
opvolgen als verantwoordelijke cultuur en later doorgroeit naar het baanbrekende
Londense theatergezelschap ‘Welfare State International.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten