LEVEN MET KUNST EN POLITIEK IN AALST, NA 1960 [D20]

 

PERFORMANCE EN INSTALLATIEKUNST

1978

De belangstelling voor performance als medium groeit ook in België maar de kunstenaars vinden dat ze weinig kansen krijgen in de musea en culturele instellingen. De traditionele galerijen schrikken er hoe dan ook voor terug. Wij besluiten om in 1978 uitsluitend projecten te realiseren met Belgische kunstenaars met de basiseigenschappen: concept, performance en installatiekunst. Performances bieden aan kunstenaars bijzondere creatieve mogelijkheden: ze zijn doelgericht, confronteren en spelen in op de concrete aanwezigheid van kunst in het dagelijkse leven.

HUGO ROELANDT / CREATIE VAN EEN STUK

Hugo Roelandt tijdens performance (foto RD, archief New Reform)

Hugo Roelandt bijt de spits af met de performance ‘Kreatie van een stuk’. De muren, plafond, vloeren en de ramen van New Reform worden bekleed en verduisterd met zwarte plastiek. Liggend op de vloer nemen de rockmuzikanten Peter Bronder (guitar), Johan Bronder (bass) en Herwig Bomon (percussie) plaats. Zij spelen een eigen muziekstuk en worden met drie ultra fijne lichtstralen belicht. Als de aanwezigen voor een lichtbundel gaan staan wordt het licht op één, soms op alle drie de muzikanten tegelijk, afgesneden. Dat is het sein om het muziekstuk uit te voeren. Het gevolg is dat de ene muzikant sneller zijn stuk afwerkt dan de andere. Het publiek bepaalt immers zelf de harmonie van de uitvoering. Er worden drie sessies van telkens 7 minuten gespeeld. In de laatste sessie kleeft Hugo, tussen de interventies van het publiek door, de drie muzikanten vast met tape waardoor hen de verdere uitvoering van hun stuk wordt bemoeilijkt en finaal zelfs onmogelijk gemaakt. Na de optredens blijft de nagelaten toestand bestaan als installatie gedurende de daaropvolgende drie weken.

MAIO WASSENBERG / OPERATIE VAN EEN TAFEL

Performance Maio Wassenberg (foto RD, archief New Reform)  

Afbeeldingen van stigmata (littekens) op mensen, dieren en planten komen vaak voor in de schilderkunst. Het meest bekende is het chirurgisch stigma als gevolg van een operatie, het kenmerkt ons levenslang. Voor Maio Wassenberg is onderzoek naar vormen van ‘stigmatisering’ een motief voor zijn praktijk als kunstenaar. Zelf een operatie uitvoeren is het opzet van zijn performance. Om ze deskundig uit te voeren gaat hij in de leer bij een bevriende chirurg die hem toont hoe hij met een bistourimesje kan snijden en met knopen de wonden kan dichten. New Reform wordt omgevormd tot een operatiekwartier. Vooraleer aan de operatie te beginnen nemen wij, terwijl de bezoekers het operatiekwartier betreden, plaats aan de tavel om ‘een avondmaal’ te nuttigen. Wij treden in de plaats van het object dat, zoals de mens zou doen, bevreesd nadenkt over de goede afloop van de operatie en zich nog eens laat gaan aan de geneugten van het leven. Vervolgens haalt Maio Wassenberg, uitgerust als chirurg, onder fel licht het gezwel uit de tafel en naait hij de wonde dicht met als resultaat het voorspelde litteken, het stigma.

LUC STEELS / COMPUTERFLES

'Computerfile' Luc Steels (archief New Reform)

In verstuur als bijlage van NRN n°36 een computerprogramma dat Luc Steels heeft uitgewerkt. Het bevat de instructies om op een homecomputer een kunstwerk te instaleren (1974), ttz de installatie is het kunstwerk zelve. Het gebruik van computers, tekstverwerkers en telecommunicatiemedia zijn op dat ogenblik nog marginale werkmethodes voor kunstenaars. Velen horen het in Keulen donderen bij deze technieken. In een interview met ‘Knack Magazine’ zegt Steels dat hij werkt “op het raakvlak van wetenschap, technologie en kunst”. Hij construeert installaties die de muzikale kwaliteiten van materialen exploreren via fysische krachten zoals elektromagnetisme en op basis van de technieken van de artificiële intelligentie.

BAUDOUIN OOSTERLYNCK / HET MYSTERIE

Baudouin Oosterlinck 'Ceci n’est pas une performance' (foto RD, archief New Reformà’ 

Baudouin Oosterlynck voert op woensdag 3 mei de installatie/performance 'Ceci n’est pas une performance’ uit. Kunstwerken uit zijn privé collectie worden opgehangen en afgedekt met paarse doeken zoals dat gebeurt met beelden in de kerken tijdens de ‘heilige week’. De aanwezigen krijgen de kunstwerken niet te zien of ze moeten achter de doeken gaan gluren. Ook de ramen aan de buitenkant van ons huis worden afgedekt zodat de ruimte hetzelfde lot ondergaat als de kunstwerken. Als het buiten begint te schemeren en de ruimte wordt gehuld in duisternis start Baudouin Oosterlynck een mystiek cerebrale oefening met muziek. De manifestatie is ook bedoeld als persiflage op de itel die Rene Magritte gaf aan zijn werk 'Ceci nest pas une pipe’ waarmee hij aangeeft dat zijn schilderij slechts een voorstelling is van een pijp. Alle opgehangen werken worden met 'Ceci n’est pas une performance’ ondertiteld. Kunst blijft hoe dan ook een mysterie, als kunst onthuld wordt verliest ze haar betekenis.

ALESSANDRO / DE ZITHOEK

Alessandro 'Zithoek' (foto RD, archief New Reform)

Alessandro Filippini is samen met Sergio Domian en Mario Ferrucci oprichter en uitgever is van het tijdschrift ‘Schéde’. Het blad publiceert anonieme bijdragen van kunstenaars die zich op die manier onttrekken aan het productiesysteem van de kunstmarkt. Voor zijn installatie/performance verplaatst hij de zithoek van zijn woonkamer naar New Reform. Tijdens de opening nodigt hij de aanwezigen uit om een voor een naast hem plaats te nemen in de zithoek. Voor zij die hem van haar nog pluim kennen voelt het vreemd aan om naast de onbekende man plaats te nemen in de aanwezigheid van publiek. Bovendien daagt hij de deelnemers uit om ongewone zithoudingen aan te nemen of om grimassen te trekken. Het zogenaamde ‘vreemdgaan’ van de mens leidt tot absurde situaties die door Alessandro worden uitgespeeld als een kenmerk van onwezenlijk gedrag.

GODFRIED WILLEM RAES / AKOESTISCHE SIGNAALGEVERS

Godfried Willem Raes 'Bellenorgel'
(foto RD, archief New Reform)

Componist en instrumentenmaker Godfried Willem Raes’ installeert een ‘environmentaal klankenproject’ en een ‘Bellenorgel’ dat werkt als een geluidssculptuur maar dat ook kan functioneren als visueel object. Het is uitgerust met akoestische signaalgevers, dat zijn elektrische of mechanische klokken, deurbellen, zoemers, ding-dongs, telefoonbellen, alarmbellen, claxons, toeters, wekkers, sirenes, bip-bips, metronooms, kleppers, testsignalen e.a. geluid verwekkende toestellen die onze aandacht aanscherpen. De signaalgevers leidden elk hun eigen bestaan. Dit laat zich het duidelijkst illustreren aan de hand van de deurbel. Een bel heeft een maatschappelijke functie maar wordt in de muziekcultuur zelden als instrument aangewend. De bezoekers stellen ze in werking door op een belknop te duwen zodat ze net als bij het maatschappelijk gebruik (deurbel) een doel hebben. Er hangen en staan bellen aan de muren en op de venstertabletten. Ze zijn vergezeld van indicaties zoals: informatie, drank, alarm... Wanneer de bezoekers een verzoek doen moeten zij de desbetreffende bel doen rinkelen. In principe moet ik op de beltoon met het juiste antwoord kunnen reageren.

DANIEL DEWAELE / GAAN NAAR ..VOORTBEWEGEN TUSSEN

Daniel Dewaele 'Gaan naar ... 
(foto RD, archief New Reform)

Daniel Dewaele installeert drie metalen steunen die door een koord worden verbonden.. Ze markeren een afgebakende zone waarin de bezoekers zich kunnen begeven. Aan het einde van de zone worden ze geconfronteerd met het tekstpaneel: 'Gaan naar - voortbewegen tussen - ophouden aan - terugkeren van' en twee foto’s van een afgebakende werfzone voor voetgangers op het openbaar domein. Met deze installatie refereert Dewaele aan de analoge gedragspatronen die tijdens werken op straat mensen verplichten om een ommetje te maken, maar die binnen de context van een kunstgebeuren een totaal andere dimensie krijgen. De mensen worden gevraagd om zich in de voetgangerszone te begeven.

JONAS WILLE / GREEN FOR EVER

Jonas Wille Green for Ever' (foto RD, archief New Reform)

Jonas Wille maakt deel uit van een generatie kunstenaars die het uitzichtloze en verouderd systeem van kunstlegitimering willen wijzigen. Zijn kunstprojecten hebben tot doel om de mensen te wijzen op “maatschappelijke misleidingen”. De installatie/performance 'Green For Ever' in New Reform is een nieuwe militante noodkreet, een dringend alarm voor het leefmilieu tout court maar ze verwijst ook naar een uitspraak van de Duitse Bondskanselier Helmut Schmidt die zei: "Ik ben geen groentje", wat als een uitspraak met een politieke betekenis moet worden begrepen omdat hij zich met deze slagzin verdedigde tegen kritiek. De dualiteit die verscholen zit in begrippen als deze interesseren Jonas die zich afvraagt hoe ver slagzin en daad uit elkaar kunnen liggen. Een onderzoek naar vormen van tweeslachtigheid is de leidraad van een één uur durende performance. New Reform en een deel van de straat worden getransformeerd tot één grote installatie die het profiel aanneemt van een openbaar laboratorium. Verschillende vormen van dualiteiten worden op kunstmatige wijze verduidelijkt. Zo installeert hij groene spots om de witte ruimte te vergroenen.

WILLIAM SWEETLOVE / KUNST VERSUS EEUWIGHEIDSGEDACHTE

William Sweetlove 'Kultuurfosiel' (foto RD, archief New Reform)

De performance/installatie 'Aktie Kultuur Fossiel' is de start van een langdurig project waarmee William Sweetlove  onderzoek wil doen naar de pseudolevensvatbaarheid van een kunstwerk. Ze bestaat uit drie fases. In een eerste moet ik vier door hem geprefabriceerde kisten met aarde vullen. We verkiezen dit te doen met de grond van een openbaar plantsoen. Sweetlove legt de werkzaamheden vast in een fotoreeks. In zijn atelier plaatst hij de foto’s van de actie bovenop de met aarde gevulde kisten en giet er een laag polyester over. Polyester doet op dat ogenblik zijn intrede in de kunstwereld als een nieuw industrieel duurzaam product. In de tweede fase komen de vier kisten terug naar ons en ontstaat er een nieuwe actie (2/11) tijdens dewelke één van de kisten in hetzelfde plantsoen 1 meter diep wordt begraven. De overige kisten worden opgesteld in New Reform vergezeld van spaden, schop en pikhouweel dat door de medewerkers is gebruikt om te graven. Aan de basis van dit werk ligt semiwetenschappelijk onderzoek naar de eeuwigheidgedachte versus een evolutieve toestand. De intentie is om het ‘kunstwerk’ gedurende 10 jaar te laten rusten in de grond, doorgaans ook de periode die nodig is om een menselijk lichaam met kist te laten ontbinden. Precies 10 jaar later wordt het ‘fossiel’ op een deskundige wijze door een archeoloog van de Universiteit Gent in aanwezigheid van publiek ontgraven. De delen die in polyester zijn gegoten zijn gaaf gebleven en hebben duidelijk het proces van de natuurlijke ontbinding doorstaan. De houten kist is aan verrotting onderhevig. Conclusie is dat polyester een product is dat de natuurwetten trotseert. Het kan de overlevingskansen van kunst vergroten. Sweetlove zal zijn oeuvre rond het thema ‘overleving’ opbouwen.

LEEN LYBEER / LIVE OBJECT

Leen Lybeer 'Live Object' (foto RD, archief New Reform)

Leen Lybeer is een van de zeldzame vrouwelijke kunstenaars in België die werkt met installaties en performances die een connectie hebben met land art. Voor haar performance 'Live Object' moet je New Reform betreden langs de twee deuropeningen. Op de vloer liggen netjes in een tegelvorm gegoten ophopingen van zavel die een normale toegang onmogelijk maken. De aanwezigen moeten zich met een brede pas en zonder schade aan te richten in de ruime begeven. Dezelfde tegel bevindt zich ook centraal in de ruimte die van de buitenwereld is afgesloten door het dichtmaken van de vensters. Het gevoel van de besloten kamer bedaard de sfeer.  Op manshoogte hangen boven de zandophopingen drie plastic zakken met water. Na een poos komt Lybeer in de kamer en doorprikt met een naald de zakken waarvan de straal loodrecht en haarscherp doorsijpelt naar het grondoppervlak. Op de centrale plaats gaat ze blootsvoets op het zand staan met het hoofd naar het plafond gericht en laat de straal op haar hoofd neerkomen. Het water zoekt zich langs haar lichaam een weg naar het zand . Het geluid van het neerkomende water wordt via een micro naar een versterker doorgegeven en is bedoeld om de alledaagse verstarring in het leven te doorbreken. De performance is een fysieke en mentale uitdaging. De aanwezigen blijven stoïcijns toekijken en gaan niet in op de mogelijkheid om op de twee andere plekken plaats te nemen en hetzelfde te doen als de kunstenaar. Na vijfenveertig minuten stopt de waterval en loopt de performance ten einde. ‘Live object’ heeft te maken met één van de levensnoodzakelijke natuurlijke behoeften van de mens: water. Zonder water is er geen leven mogelijk.

1979

VINCENT HALFLANTS / 28 ZELPORTRETTEN X ..

Vincent Halflants '28 zelfportretten' (foto RD, archief New Reform

Voor Vincent Halflants is de eer weggelegd om het tijdperk New Reform af te sluiten. Hij voert de installatie '28 Zelfportretten, zoveel keren uit tot de muren van New Reform kunnen behangen worden’. De volledige ruimte wordt tijdens zijn performance vol gespijkerd met fotokopieën van zijn origineel getekende zelfportret. Als hij na enkele uren werken tot de vaststelling komt dat er onvoldoende kopieën voorhanden zijn begint hij het portret met de hand verder te tekenen op het plafond tot de vermoeidheid toeslaat. Vincent is de oprichter van twee paramedische ateliers in de klinieken van Diest en Tienen waar hij werkt met mensen met een mentale en fysieke problematiek. Zijn oeuvre kan in verband gebracht worden met deze omgangsvormen. (vervolgt)