LEVEN MET KUNST EN POLITIEK IN AALST NA 1960 [D17]

THEORIE / INFORMATIE / PRAKTIJK

1976. 

Davi Det Hompson, pagina uit het Atist Book
(archief New Reform)

Wij starten in januari met een tentoonstelling van de Amerikaanse multi kunstenaar Davi Det Hompson. Zijn presentatie bestaat uit 6 grote tekeningen, handgeschreven volzinnen die de verbeelding aanwakkeren van de situaties die hij beschrijft. We geven ook het door hem ontworpen ‘artist book’ ‘(Couldn’t you sit over here be me?)’ uit met andere teksten uit zijn oeuvre.

Het kunstleven in Aalst boert redelijk goed en dat zet de Galerijen Pieter Coecke, Valerius De Saedeleer, Elias (Wieze), S65 en New Reform er toe aan om maandelijks, naar het voorbeeld van enkele grotere kunststeden, gezamenlijk een programma affiche te verspreiden. Het initiatief zal van september 1975 tot juni 1976 worden volgehouden.

KASK EN PROKA

Wim Van Mulders nodigt ons uit om met het potentieel[1] van New Reform een tentoonstelling op te zetten in de gebouwen van de KASK onder de auspiciën van Proka. Het non-conformistische karakter van Proka is een verademing, ze vershaft ons de nodige vrijheid. Voor elke groepstentoonstelling bedenk ik een thema. Mijn uitgangspunt voor dit project is dat elk kunstwerk de facto ontstaat uit een idee dat zich voortplant in een proces van produceerbaarheid en tot slot in de praktijk gestalte krijgt. Vandaar de toepasselijke titel: 'Theorie, Informatie, Praktijk’ . Een tentoonstelling met contrasten en discussiepunten.

Paul Gees zorgt voor een gigantische installatie waarin hij een onderzoek opent naar de wisselwerking tussen mens en natuur, tussen maatschappij en individu en de mens in zichzelf. Het uitgangspunt is het chaotische wereldbeeld dat wij dagelijks via de media en meer bepaald  TV beelden voorgeschoteld krijgen en wat wij er als individu tegenover stellen. De installatie is een toevluchtsoord waar in zithoeken verfrommelde kranten liggen en monitoren met flashbacks uit het TV nieuws de bezoekers informeren over de negatieve aspecten verbonden aan de consumptiemaatschappij.

Met een installatie en een performance zet Hugo Roelandt zijn onderzoek verder naar het menselijk ‘esthetisch ideaal’. 5 performers nemen naakt een pose aan van gebeeldhouwde figuren uit het oeuvre van Michelangelo (di Lodovico Buonarroti Simoni,1475-1564). De performers veranderen regelmatig van plaats en houding zodat de orde die Michelangelo schiep wordt omgebogen naar een objectieve werkelijkheid. Live is anders dan gebeeldhouwd of geschildert. Met zijn onderzoek trekt Hugo de bewering in twijfel dat de Italiaanse renaissance schilder de ongenaakbare schepper is van de perfectie.

SOUND SPOT

Zarębski (staande) 'Sound Spot'
(foto RD, archief New Reform) 

Op 5 februari ontvangen wij de Poolse kunstenaars Krzysztof Zarębski en Krzysztyna Jachniewicz met de performance 'Sound Spot'. Ze worden bijgestaan door de Logos musici Linda Walker (VS), Godfried Willem Raes en Monique Darge. De performance  heeft tot doel om bij de aanwezigen creatieve energie los te maken. De omgeving waarbinnen de beleving zich voltrekt wordt ondergedompeld in een proces van lichamelijke en ruimtelijke transformaties. Krzysztof Zarębski gebruikt hiervoor consumptie- en wegwerpartikelen die hij beschouwt als contactzones tussen mens en planeet en die op het einde een desolaat landschap van vernietiging achter laten.

HET FENOMEEN BEUYS

Cover New Reform Nieuws
(archief New Reform)

Joseph Beuys, kunstenaar en professor aan de kunstacademie van Düsseldorf, werpt zich op als de spiritueel leider van een nieuwe generatie kunstenaars. Zijn filosofische en politieke uitspraken boeien en lokken massa’s jongeren naar zijn meetings die hij als “maatschappelijke kunstwerken” (‘sociale plastik’) omschrijft. Volgens Beuys reikt de wijsheid en creativiteit van de volkerenmassa verder dan de politieke compromissen die de vertegenwoordigers van het volk uitwerken. Maar de massa moet bewust worden gemaakt van haar potentiële creatieve waarde. Om dit doel te bereiken ontwerpt hij  alternatieve politieke structuren die leiden naar een democratische besluitvorming. Ook ik ben gefascineerd door zijn uitspraken en visies en maak er een tweedelige tentoonstelling over. Ze bestaat uit publicaties van zijn ‘beweging voor directe democratie’, catalogi, affiches en enkele edities. Ik nodig de Canadese kunstenaar Clive Robertson en de Duitsers Gert Scherm, Peter Below en Albrecht D. uit om hun impressies over de figuur van Beuys te delen. De ingezonden werken bestaan uit teksten, foto’s en collages met reflecties over zijn ideologische grondbeginselen. De uitnodiging en de cover van NRN n° 32  ontwerp ik zelf met een collage van nooit eerder gepubliceerde foto’s. Daarop is te zien is hoe Beuys met zijn wijsvinger op gebiedende wijze aandacht vraagt en vervolgens met een armbeweging vrolijk lachend een flesje pils naar zijn mond brengt en er aan slurpt, als wil hij hiermee zijn verwantschap met de zogenaamde lagere sociale klasse lijfelijk uitdrukken.

POLITIEK INTERMEZZO 2

Bijeenkomst 'Zeg uw Zeg' in het CSV
(Foto en archief RD)

Wij zijn in augustus als Bert Van Hoorick mij vraagt om mee vorm te geven aan de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen van de BSP. De stad maakt zich klaar voor een fusie met acht andere landelijke gemeenten en Bert vreest dat hij de verkiezingen zal verliezen omdat zijn partij in deze gemeenten geen rol van betekenis speelt. Ik spreek enkele vrienden uit de cultuursector aan om mee te werken aan de campagne die focust op culturele participatie en milieuactie. Samen met de jongerenkandidaten vormen wij een team[2] en werken een campagnestrategie uit die de jeugd moet aanspreken. Zo komen er een reeks ‘Zeg uw Zeg’-avonden tot stand in het CSV, geleid door journalist Johan Velghe, waar jongeren hun mening kwijt kunnen over het gevoerde beleid. 

Stripverhaal Anne Mie Van kerckhoven
(Foto en archief RD)

Er wordt beslist om een krant uit te geven die huis aan huis bedeeld wordt. Ik spreek kunstenares Anne-Mie Van Kerkhoven aan om een stripverhaal  te tekenen en een prentbriefkaart te ontwerpen waarmee wij de aandacht vestigen op de dringende sanering van de Dender. De rivier is het onderwerp van vele verontruste gesprekken onder de bevolking die met afgrijzen de walm, reukhinder en lozing van afvalwater door de bedrijven beu zijn. Een week voor de verkiezingen organiseren wij een ‘open’ manifestatie in de zaal Madelon waar progressief Aalst de kans krijgt om zich voor te stellen. Er zijn optredens van Jan en Piet Louis (PAN’s poppentheater), Gustaaf De Meersman (maatschappelijk theater), Frans Redant (Het Trojaanse Paard) en Wim Roos (poëzie) en een spreekkoor onder de leiding van Jo Corthals. Oxfam Wereldwinkel, Christenen voor Socialisme en andere alternatieve socio-culturele verenigingen richten er infostands op. 

De gang die toegang verleend tot de zaal wordt symbolisch bekleed met boomplanten, een verwijzing naar ons plan om het milieu te vergroenen. Op het einde van de avond kunnen de planten worden meegenomen. Wij sluiten af met een ‘gratis’ en nachtelijk rockconcert door Tjens-Couter (Arno Hintjens en Paul Couter) en Karel Bogard’s Highway Band (Kandahar). Behalve Tjens-Couter heeft iedereen van de ariesten wortels in de stad. 

Na de verkiezingen verkoopt de BSP de CVP een koekje van eigen deeg. Bert Van Hoorick laat zijn persoonlijke ambities varen en maakt de populaire liberaal Louis D'Haeseleer, die hij jarenlang heeft bekampt, burgemeester in een coalitie met de BSP, VU en PVV. De CVP die als grootste fusiepartij met 16 zetels uit de verkiezingen is gekomen slikt een bittere pil en wordt naar de oppositiebanken verwezen. Op 30 maart 1977 stelt de gemeenteraad mij aan als lid van de 'bestuurscommissie' in de Stedelijke Academie voor Schone Kunsten. Het begin van een jarenlange liaison met het bestuur van de stad.

De pas aangestelde bestuurcommissie
van de academie, samen met durectie
en schepenen. Ik sta helemaal links in vooraanzicht.
(Foto Henri Arijs, stadsfotograaf, archief RD)

ANTONIO MUNTADAS ILLEGAAL

Antonio Muntadas 'Actie Reproductie'
(Archief New Reform)

Op 20 november voeren wij met de Spaande kunstenaar ’Antonio Muntadas de performance ‘Actie Reproductie uit. Veel wil hij er vooraf niet over kwijt maar op een middernachtelijk uur breken Antonio Muntadas, ikzelf, Hugo Roelandt, Narcisse Tordoir, Jan Janssen, Chiel, Paul Gees, Rudolf Verbesselt, Emiel Luyck en Mon van der Biest  binnen in de fabriek ‘Free Dress’ in de Stoofstraat. Eigenaar Emiel Luyck heeft mij daar de toelating voor gegeven maar we kunnen de draagwijdte van de actie vooraf niet inschatten. De alarmsystemen zijn uitgeschakeld zodat wij geen tussenkomst van de politie moeten vrezen. We begeven ons via de ateliers van de arbeiders naar de kantoren door het breken van het glas in een deur die ons na ontgrendeling de toegang tot deze zone verschaft. Wij worden gevat door een beklemmend gevoel: middernachtelijk uur, schemerlicht, een verlaten fabriek en de illegaliteit van de actie. De groep schaart zich rond het fotokopieerapparaat terwijl Muntadas, onder het oplichtend licht, voor elke aanwezige een kopie van de cover van NRN n° 31 maakt, aangevuld met de willekeurige flarden politiek nieuws gescheurd uit de dagbladen van die dag. De namen van de aanwezigen worden in handschrift op de cover neergeschreven en gaan zo mee door het kopieerapparaat . Het maakt ons medeplichtig. Muntadas wil ons aan den lijve laten aanvoelen in welke duistere omstandigheden vooruitstrevende kunstenaars in het Spanje van dictator Francisco Franco (1892-1975) dienden te werken en nog moeten werken in landen waar cultuur en persvrijheid aan banden worden gelegd. De publicatie maakt in 1977, samen met enkele andere werken van Muntadas, deel uit van de tentoonstelling ‘Performance Art’ die ik cureer in het ‘Stadstarchiv’ van Kassel tijdens Documenta 6.

HOP NAAR DÜSSELDORF

Hugo Roelandt Performance in Düsseldorf
(Foto RD, archief New Reform)

De Duitse kunstcriticus Elisabeth Jappe, een autoriteit voor de performance kunst, vraagt mij om een bijdrage te leveren voor een internationaal performance festival dat ze organiseert als randprogramma van de ‘Internationale Kunst en Informationsmesse’ (IKI) in Düsseldorf. Het festival maakt gebruik van de publieke belangstelling voor de beurs om performance kunst onder de aandacht te brengen. Wij reizen op 23 oktober met een groep medewerkers en sympathisanten af naar Düsseldorf. De reis verloopt op zijn zachts gezegd chaotisch. We zoeken onze toevlucht in goedkope hotels om de kosten te drukken. Met het honorarium kunnen wij hoogstens eten en drinken in het restaurant van de beurs. Wij drijven op enthousiasme en solidariteit. Hugo Roelandt brengt er een dag later de uitvoering van ‘A Performance By, Hugo Roelandt’, die hij nog zal herhalen in Aalst (New Reform/PAN) en Antwerpen (ICC). Volgens Hugo is het publiek tijdens ‘Theorie, Informatie, Praktijk' niet competent genoeg gebleken om aan het onderzoek naar het ‘esthetisch ideaal’ mee te werken en dus kiest hij voor een “autonome methodologie” onder de noemer: “kunstenaar is kunstenaar en God de Vader tegelijk” waarmee hij afstand neemt van de vermeende medewerking van het publiek. Onder het motto “wat zichtbaar is, is niet toevallig” worden TL-lampen gebruikt die de performers met zich meedragen en waarmee ze zichzelf belichten. De TL-lampen moeten de aandacht aanscherpen. Joris De Laet, Paul Geladi en Luc Steels creëren muziek in ‘real time’ met synthesizers, elektronische mixers en invloeden van externe geluiden. 

SCHANDE !

Het nieuwe schepencollege hecht weinig waarde aan hedendaagse kunst. De onder schepen Bert Van Hoorick opgebouwde progressieve waarden vervallen als sneeuw voor de zon. De stedelijke kultuurhuizen krijgen te maken met puur commerciële tentoonstellingen. Ik onderteken en verspreidt samen met Hugo Roelandt en Paul Gees een pamflet waarin wij het verval aan kaak stellen.

(vervolgt)

---

[1]Joseph Beuys, Timm Ulrichs, Heinz Breloh, Klaus Groh, Helmut Schweizer, Joseph Kosuth, Davi Det Hompson, Ken Friedman, Peter Van Beveren, Gabor Attalai, Coum Transmissions, Robin Crozier, Actual Art Agency, Erik Andersen, William Louis Sorensen, Niels Lomholt, Ubbeboda Group, Paul Gees, en Hugo Roelandt.

[2] Fons Schorreel, Dirk Brejou, Lugart Van Nuffel, Jan en Piet Louis, Yves Van de Steen, Jean-Louis Marcelis, Dirk Rimbout, Patrick Huion, Lieven Mathieu, Sonja De Schaepdrijver, Jo Corthals, Johan Velghe, Gracienne Van Nieuwenborgh, Hendrik Cammu en Eddie Monsieur.