LEVEN MET KUNST EN POLITIEK IN AALST NA 1960 [D16]

 TELEVISIE ALS MEDIUM 

Begin december organiseren wij een 'videoweekend'  met de bedoeling Belgische kunstenaars aan te zetten om gebruik te maken van het medium dat in opmars is. Ik huur bij de firma ITA Electronics in Gent recorders om videotapes te projecteren en camera’s om kunstenaars de mogelijkheid te geven om te experimenteren met opnames. Ook voor hen een primeur. Een technieker van de firma staat ons bij. New Reform wordt tot een studio omgevormd maar slechts één kunstenaar, Erik Devolder uit Gent, bijgestaan door acteur Johan D’Hollander, maakt gebruik van de opnameapparatuur. De oorzaak van zo weinig belangstelling zoek ik in het feit dat er onder de Belgische kunstenaars onvoldoende kennis en durf aanwezig is om met de techniek van video(kunst) om te gaan en het medium niet vanzelfsprekend is om als volwaardig ‘kunstwerk’ verhandeld te worden. Een doorbraak kunnen wij niet forceren.

Flyer New Reform Video Weekend (archief New Reform)

‘De kleine groep videasten in Vlaanderen zijn grotendeels uit zichzelf ontstaan, een specifieke opleiding bestaat nauwelijks. Het kunstonderwijs is nog niet aangepast om het hoofd te bieden aan de opkomst van video. Nochtans zit er toekomst in dit medium. Het aantal TV zenders neemt gestadig toe. Cineasten en regisseurs doen aan beeldvorming zonder dat ze als beeldend kunstenaar worden opgeleid.Zij zijn de kunstenaars van de toekomst. In het buitenland zijn coöperaties en groepen van kunstenaars ontstaan die met het medium experimenteren. Hun activiteiten situeren zich doorgaans op het vlak van de communicatie, sociale- en culturele doeleinden of zijn louter informatie verstrekkend. Ook in de gesloten TV-circuits of wat wij noemen de regionale kabeltelevisie zie ik mogelijkheden De indirecte inbreng van videokunstenaars kunnen op deze terreinen een belangrijke rol vervullen, is mijn inschatting”. 

1975 : DE EXPLOSIE VAN DE MEDIA 

Poster en uitnodiging (archief New Reform)

Zaalzichten (Foto's RD, archief New Reform)

Door kunstenaars ontworpen uitnodigingskaarten, posters, boeken en andere drukwerken zijn vaak kunstwerken op zich. Het maakt voor de ware kunstliefhebber geen verschil uit om een conceptueel kunstwerk van Joseph Kosuth te lezen op een uitnodigingskaart of ingelijst in een galerie. Het enige verschil met de originelen is dat ze niet gesigneerd zijn en de commerciële waarde voor de verzamelaar van de kaarten miniem is. Ze werken anderzijds een vorm van democratisering in de hand. De productie van dit soort publicaties is zo groot en veelzeggend dat ik besluit om met deze drukwerken een tentoonstelling samen te stellen: 'De explosie van de media', tijdens welke ik New Reform tijdelijk omdoop tot ‘het museum van de informatie’. 

COUM TRANSMISSIONS

Op 15 juli hebben wij een afspraak met een aantal kunstenaars in de 'Art Meeting Place' (AMP) in Londen. De AMP is een door kunstenaars in eigen beheer (Artist Run Space) ingerichte oude garage met ateliers, plaats voor tentoonstellingen en conferenties. Performance kunstenaar David Miller bracht ons op het idee om daar in gesprek te gaan met de kunstenaars van het collectief rond het thema 'aspects of the avant-garde in Engeland'. Voor één pond huren wij de nodige tijd en ruimte en worden tijdelijk lid van AMP.  

Wij ontmoeten er ondermeer Genesis P-Orridge en Cosey Fanni Tutti  die samen de performance groep 'COUM Transmissions' vormen, later Throbbing Gristle, en ook Dirk Larssen die samen met Tom Puckey 'Reindeer Werk' is. Ze maken deel uit van de Londense avant-garde en ik besluit met hen samen te werken. Ik nodig Coum uit voor een performance op15 februari tijdens de opening van 'De Explosie Van De Media' en vervolgens in het KK centrum van de UIA (17 februari). 

Coum Transmissions: 'Installatie' 
(Foto RD, archief New Reform)

C

Genesis P-Orridge en Cosey Fanni Tutti
performen 'Omissions' in New Reform.
Foto's Walter Schelfhout (archief New Reform) 

Zij arriveren bij ons thuis op 13 februari in het holst van nacht. Ze maken de reis van Londen naar Aalst met een bestelwagen en zullen vijf dagen met ons samenleven. Wij bereiden de performances voor en zijn continu in gesprek. In de tentoonstelling is ook ‘L'ecole de L'art Infantile’ opgenomen, een knettergekke verzameling voorstellen van verschillende kunstenaars rond het thema ‘Global Infantilisme’ die ze vervolgens ook zullen tonen op de Biënnale van Parijs. Tijdens de 1 uur durende performance 'Omissions' wordt geen woord gesproken zodat de aanwezigen een uitsluitend visuele- en geluidsperformance te zien krijgen uitgevoerd met lichamelijke handelingen die zich situeren in het privé domein van de kunstenaars. Het privé domeinwordt openbaar verklaard. Ze vertrekken van uit het begrip: "Everything about Coum is true, Everything about Coum is false, Everything about Coum is nothing. It is by omission that we might be exact". Het thema is tegelijk absurd, fascinerend en boeiend, zonder vooropgezet plan. Genesis P-Orridge en Cosey Fanni Tutti  starten hun performance met in het midden op de vloer een sculptuur gevormd uit vele losse elementen zoals spiegels, melkflessen, werktuigen, wandelstokken, tafel, bandrecorder, micro’s. En ze eindigen in een situatie waarbij alle elementen over de zaal verspreid liggen en een toestand van desorganisatie is ontstaan. 

"Men heeft soms een hekel aan Coum of wantrouwt het. De mensen doen altijd alsof ze boven zichzelf verheven willen worden, maar in werkelijkheid zijn ze verschrikkelijk bang dat er echt iets met hen gebeurt. Wij willen dat de mensen zichzelf zijn en daarvoor moeten ze de verkeerde ideeën die ze over zichzelf hebben opgeven. Mensen houden van de zogenaamde kunstenaars die hen zoet houden met esthetische alledaagsheden. Ze zijn bang om de werkelijkheid, in welke vorm dan ook, onder ogen te moeten zien. Iets waar je geen afstand van kunt nemen kan je ook geen naam geven", aldus een statement van Genesis P-Orridge & Cosey Fanni Tutti.

Op zondag maken wij samen een wandeling naar het stadspark. Het is het laatste weekend van de carnavalperiode. In de Kattestraat botsen wij op een aantal verdwaalde carnavallisten  die terugkeren van de Prinsecaemere. Genesis P-Orridge en Cosey Fanni Tutti  dragen een kleurige punk-outfit en redelijk wat make-up, ik een jas uit schapenvellen en Marie-Hélène een lange mantel en we hebben allemaal lang haar. Het is voldoende voor volksfiguur 'Dolfken den trommeleer' om ons te associëren met carnavalisten wat mij verplicht tot een omstandige uitleg aan onze Londense vrienden. In het park zelf voeren zij nog een deel van een performance uit met ons beiden als toeschouwer op de zitbank. 

Absurditeit vindt men ook terug in de 'events' en 'pieces' van Fluxus kunstenaar Ken Friedman. Zijn tentoonstelling ‘Uitzicht op een inzicht’ (april) bestaat uit tientallen vellen papier bedrukt met voorstellen voor handelingen die door gelijk wie kunnen worden uitgevoerd. Zo kan je op restaurant gaan met een denneboom als partner. Door hun zeer natuurlijke conceptie leert men vooral de anekdotische waarden uit het dagelijkse leven (h)erkennen. Een van onze Aalsterse volgers zal bovenstaande 'event' uitvoeren. 

WILLIAM LOUIS SORENSEN

Instructies voor 'The sound and
mouvement scannng a picture' 
(archief New Reform)

De Deense kunstenaar William Louis Sorenssen stuurt ons conceptuele ontwerpen voor videoprojecten, geluidsinstallaties en performances. Met zijn instructies voeren wij de dia-installatie: ‘The sound and mouvement scannng a picture' uit. Op een statief staat een projector van waaruit het woordje 'dia' op een scherm wordt geprojecteerd, een simpele voorstelling van de werkelijkheid. Er ligt ook een afstandbediening klaar waarmee de bezoekers de dialader kunnen verplaatsen waarna men een wit vlak te zien krijgt wat aanleiding geeft tot het terugspoelen van de dialader. De verplaatsing verwerkt een sonoor geluid omdat de dia telkens wordt scherpgesteld. 

NACHT VAN DE AVANT-GARDE

Op 3 mei organiseren wij ’De Nacht Van De Avant-Garde' een aaneenschakeling van verschillende soorten performances en evenementen. Bedoeling is om kunstenaars en publiek samen te brengen in een los verband anders dan de gebruikelijke setting van een vernissage. Wij wijken hiervoor uit naar de Pan bar. Iedereen komt, gaat en keert terug op gelijk wel tijdstip van de nacht. Het ‘Collectief voor Sociologische Kunst' (Hervé Fischer, Fred Forrest en Jean-Paul Thenot ) voeren tafelgesprekken over maatschappelijk onderbouwde kunst. Voor Peter Van Beveren is het zijn eerste publieke optreden in België. Zijn 50 zelf ontworpen stempels zijn doordenkertjes met een surrealistische insteek: ‘Any Work of Art Not Signed By Me Is An Imitation By Max Ernst’. Voor ‘de nacht’ heeft Peter twee nieuwe stempels laten maken, een met ‘Peter van Beveren, New Reform, Stamp Happening’ en een tweede met ‘Today I have seen Fischer for the first time’. Hij stempelt ze beide op een blad papier dat gesigneerd aan de aanwezigen wordt meegegeven als kunsteditie. 

Peter Van Beveren, pamflet editie nav
Nacht van de avant-garde.
(archief New Reform)

Experimenteel musicus Godfried Willem Raes, die tot de hardnekkigste critici van de internationale avant-garde muziek behoort (Logos)  en Jean Paul van Bendegem presenteren een selectie muziekstukken van henzelf. Logos collega Luc Houtkamp improviseert onaangekondigd enkele nummers op saxofoon en Lieve de Pelsmaeker stelt haar sonomobielen voor. Er worden films vertoond van de Britse cineast & kunstenaar David Parsons, Niels Lomholt, Actual Arts  en Mike Parr.  Phil Mertens, conservator van het Museum voor Moderne Kunst in Brussel, stelt haar project ‘Assenede 75' voor. Van Coum Transmissions wordt de dia show 'L’Ecole de l’Art Infantile' geprojecteerd. De Britse kunstenaars Janet Goddard en Tony Costa, die samen de performancegroep 'Words, Actions and Situations' vormen, voeren de performance 'Lineout' uit. Christian Bussy, producer van het magazine Arts Hebdo (RTBF) covert de nacht in een uitzending van ruim 20 minuten op 18 mei. 

CAMERA EVENT

Voor sommige projecten wijken wij uit naar de grote zaal van het CSV. Musica Contemporana de Lisboa, ensemble van de Portugese componist Jorge Peixingho zorgt voor een concert met avant-garde muziek en Theater DADhAnova uit Hannover voor de multimedia happening ‘Wer moo sagt muss auch goo sagen’. Spektakels waarin een veelzijdig aantal kunstvormen aan bod komen. Wiak verzamelt voor deze manifestaties de medewerking van een aantal verenigingen zodat wij kunnen rekenen op een ruim publiek.

In september tonen wij flyers, affiches, teksten en proposities op papier van Ben Vautier, Wolf Vostell, Timm Ulrichs, Eric Andersen en WL Sorenssen die als volwaardige kunstwerken worden aanzien. De met Fluxus en happening verwante kunstenaars beschouwen het als één van hun opdrachten om met mensen in dialoog te gaan, eerder dan kunst te verkopen. Kunst is ernstig voor mensen met geld die het eigendomsrecht van het kunstwerk nastreven en ludiek voor mensen die er enkel naar kunnen kijken. Zo hangen wij de poster “Ich kan keine kunst mehr sehn” op van Ulrichs, waarop hij staat afbeeldt als een wandelende blinde die met zijn blindenstok naar de grond tast. 

Tijdens een bezoek aan Maastricht (mei) loop ik langs bij Agorastudio waar foto’s worden getoond van de in Nederland levende Hongaarse performance kunstenaar Nikolaus Urban. Korte tijd later gaan wij een live performance bekijken in de Vleeshal te Middelburg. Wij besluiten tot een samenwerking, Hij stelt voor om de performances ‘Camera Event’ en ‘Glass Event’ uit te voeren. Voor de eerste heeft hij een fotocamera nodig die als onderdeel van de performance vernield zal worden. Volgens afspraak kopen wij een tweedehandse aan maar kort voor de start van de performance beslist hij dat het gekozen toestel niet voldoet aan zijn verwachtingen. Hij vraagt dan maar een toestel aan een van de niets vermoedende aanwezigen. Urban spoelt de camera in een emmer met wasproduct waarna hij het apparaat tegen de grond gooit. Een uitbarsting van woede of pretentie? De agressieve aanpak in de performance komt hard aan bij het publiek. Hij laat in de daaropvolgende minuten geen discussie toe waardoor een stomende conflictsituatie ontstaat. Hij weigert halsstarrig om zijn performance te verklaren en voelt zich integendeel geviseerd door het kritische publiek dat zijn twijfels uit over de artistieke draagkracht van de performance. In de gesprekken die wij samen in de daaropvolgende uren voeren blijkt dat de omvang van deze problemen hem niet interesseren. De performance heeft wonden geslagen. Beroepsfotograaf Sylveer Van Impe, die de performance registreert weigert zijn negatieven ter beschikking te stellen. Pas na mijn aandringen en de betaling van 500 BEF (€ 12,39) komen wij in december tot een vergelijk en krijgt Urban zijn negatieven. Samenleven in onze woning met deze kunstenaar is onhoudbaar geworden door de gespannen toestand en omwille van andere gebeurtenissen waarbij hij weinig respect toont voor het hem aangeboden verblijf. Om nieuwe reacties te voorkomen besluiten wij de tweede performance af te gelasten en de samenwerking stop te zetten. De tentoonstelling zelf zal doorlopen zoals voorzien. 

Helmut Schweizer (archief New Reform)

Helmut Schweizers oeuvre is gericht op menselijke relaties met de natuur. Wij tonen (18-26 okt.) een diaprojectie waarin te zien is hoe hij bloemen en planten met zijn handpalm manipuleert en in bomen klimt en een spreidstand aanneemt met zijn armen en benen tussen de takken die zo uit elkaar worden gedreven of met zijn lichaam verbonden. Zijn handelingen compromitteren de natuurwetten of stellen ze op zijn minst in vraag. Naar aanleiding hiervan publiceren wij een tekst waarin hij zijn praktijk toelicht.

CREATIEVE SOLIDARITEIT

Poster 'Traveling museum' en muurkrant met aankondiging dagactiviteiten (archief New Reform)

YOSHIO NAKAJIMA'S TRAVELING MUSEUM

Wij houden al enige tijd contact met de Japanse ‘mixed-media’-kunstenaar Yoshio Nakajima die zich een kunstmissionaris noemt en het Europese continent afreist. In de jaren zestig was hij samen met Hugo Heyrman, Panamarenko, Wout Vercammen op de eerste rij betrokken bij de Antwerpse happenings. Finaal vindt hij een vaste stek in Lönsboda (Zweden) waar hij samen met enkele plaatselijke kunstenaars de ‘Ubbeboda Group’ opricht. Het kunstenaarscollectief bestaat uit klassieke beeldhouwers en schilders, cineasten, performers, happeningmakers en multimedia kunstenaars. De groep neemt het initiatief om een 100 dagen durend symposium te organiseren dat zich onder de naam 'Travelling Museum' verspreidt over vele Europese locaties. New Reform wordt eind maart 1975 de trefplaats van een contingent kunstenaars uit diverse Europese landen. Vijf dagen lang worden wij geconfronteerd met een totaalhappening waarvan de evenementen aan de lopende band zonder veel voorbereiding tot  stand komen. Er heerst geen discipline onder de deelnemers en wie een kijkje komt nemen word tot actieve deelname uitgenodigd. Uiteindelijk zullen zo’n 30 kunstenaars deelnemen aan het symposium. Ze slapen op luchtmatrassen en ‘Isomo’-platen in de lokalen van het CSV en douchen bij ons thuis. De lokale kruidenier ziet zijn omzet stijgen. Uiteindelijk fladdert iedereen weg zoals ze zijn gekomen.

ROBIN CROZIER

Cover New Reform Nieuws met 
handgeschreven richtlijnen van Robin Crozier
(archief New Reform)

Robin Crozier streeft naar een zo groot mogelijke betrokkenheid bij het tot stand komen van zijn kunstenaarspraktijk. Hij ontwerpt de cover van NRN n° 29 met de instructies om een gemeenschappelijk kunstwerk te realiseren. Het zal bestaan uit: 1. Collages en tekeningen van hem zelf, 2. Kunstwerken die hij heeft gemaakt in samenwerking met zijn studenten, 3. Werken gemaakt door de bezoekers van de tentoonstelling en 4. Instructies voor bezoekers die hun werken met de post willen verzenden naar Crozier die ze dan op zijn beurt bewerkt en terugstuurt. Crozier wil met zijn praktijk de kunst ontdoen van haar puur zakelijke waarde en de exploitatie die zich hoofdzakelijk richt tot de financieel vermogende. Anderzijds wil hij de mythe van de kunstenaar die in zijn atelier eenzaam werkt aan een oeuvre ontkrachten. 

(vervolgt)