LEVEN MET KUNST EN POLITIEK IN AALST NA 1960 [D15]

IN HET CSV : DE NIEUWE RUIMTE MET OPEN DEUREN

New Reform in het CSV (foto RD, archief NR)

Tijdens een benefietetentje in de PAN zitten wij aan dezelfde tafel als Paul Gees die in het CSV aan de slag is gegaan in een jobcreatie-(DAC) project. Hij kan er zich als net afgestudeerd binnenhuisarchitect experimenteel uitleven met de inrichting van de lokalen rekening houdend met de verzuchtingen van de deelgenoten in het project. De voor New Reform beschikbare ruimte is gevestigd op de dakverdieping. Wij besluiten om de ruimte in te richten met verplaatsbare wanden. Ik zie het al sinds lang niet meer zitten om te werken met een strikt afgebakende zone omdat ik mij afwend van de klassieke verhoudingen waarbij 'het kunstwerk' in relatie word gebracht met een muur tout court. Ik voel meer voor de performance- en installatiekunst en dat kan ik niet realiseren in een met vaste wanden afgebakende white-cube. Dus richt hij New Reform in met verstelbare wanden en zonder vast plafond waardoor het dakgebinte van de fabriek zichtbaar blijft en door haar hoogte een gevoel van geestelijke vrijheid verschaft. De enige vaste wand, behalve de steunmuren van het gebouw zelf, bevindt zich aan de toegangsdeur. Maar om de ruimtelijkheid te benadrukken plaatst Paul in de houten muur een ruitvormig raam en in de toegangsdeur vier kleine raampjes in een symmetrische vorm. Elementaire keuzes die later nog in ‘zijn’ oeuvre als kunstenaar zullen opduiken als rechthoekig gekantelde vlakken. Als de witte verplaatsbare wanden van de ruimte in een gesloten houding staan kan men door de raampjes naar binnen gluren en de architectuur ontwaren die door haar mobiele karakter functioneert als een zelfstandige sculptuur. 

New Reform voor en na de
verbouwing (foto MH, archief NR)

FILM EN VIDEO

Ik doop de vernieuwde New Reform om tot een ‘centrum voor kunst en mediale projecten’. De activiteiten hervatten (21-23 september) met een film en videoinstallatie van Takahiko Iimura: 'A Loop Seen As A Line'. Taka Iimura, die op dat ogenblik in Berlijn resideert met een beurs, is aanwezig om zijn projecties voor te stellen. Zo is er een filmprojectie die hij heeft klaargemaakt door handmatig op de pellicule met stift een lijn te trekken. Een andere heeft hij zwart gekleurd met de uitsparing van de lijn in het midden. Beiden worden door twee projectoren naast elkaar in loop geprojecteerd zodat de beelden, een wit vlak met zwarte lijn en een zwart vlak met witte lijn, zich urenlang herhalen. De lijnen bewegen, door de handmatige bewerking, lichtjes naar links en rechts waardoor er een grafisch spel ontstaat tussen de twee loodrechte lijnen. Hetzelfde doet hij ook in zijn video's maar de tekeningen op de filmstrook verschillen bij elke projectie. 

“In these plans, what I am interested in  is to have self-communication and two-way communication by means of video”.  

Taka Iimura, september 1974.

Taka Imura, projectie en installatie 1974
(foto RD, archief NR)

Van 4 tot 6 november zijn de Poolse kunstenaars: Zdzislaw Sosnowski, Jolanta Marcola en Janusz Haka onze gasten  met film en diaprojecties, foto's en drukwerken van performances. Ze zijn bekend geworden door hun medewerking aan ‘The Actual Art's Agency’, een kunstenaarscollectief in Wroclaw. Ze profileren zich met een open geest in een gesloten regime. Tot eenieders verbazing komt daar verandering in als het communistisch regime wordt overgenomen door de nieuwe (conservatieve) bewindvoerders en de avant-garde in de kiem wordt gesmoord. Haka vestigt zich in Italië en Zdzislaw Sosnowski vlucht met zijn vrouw, de kunstenares Teresa Tyszkiewicz, naar Frankrijk.

Boven installaties "Actual Art Agency' onder links 
ZdzislawSosnowski,Jolanta Marcola, Roger, Marie-Helene
en Janusz Haka (archief New Reform)

VORMEN VAN CREATIVITEIT

Om reden dat ‘kunst’ als gangbare nomenclatuur refereert naar het historisch verleden wens ik het ‘geijkte’ naamwoord niet te gebruiken voor de tentoonstelling 'Vormen van Creativiteit'. Kunst is een creatie van de tijdsgeest en mag geen belang hechtten aan historische recuperatie en commerciële waarden. Ze moet kunnen vertrekken van een ombeschreven blad. Luc Steels neemt deel met een computerfile die met de nodige kennis kan worden geactiveerd, ar(t)chitect Johan Van Geluwe hangt met ludieke spirit een openbare bouwaanvraag uit voor New Reform, Helmut Schweizer toont kleurfoto's waarop te zien is hoe hij de natuur handmatig manipuleert door met zijn vingers takjes te ontdoen van een laagje ijs, Hervé Fischer zet zijn 'hygiënische zuivering' van de kunst verder, Mark Verreckt probeert het publiek mondig te maken door het uitdelen van letters in tipzakjes, Filip Ehrenberg stuurt de primaire lay-out voor zijn kunstboek 'Pissywillow, a journal of conditions', Ria Pacquée toont ondermeer een ‘partituur voor een drumconcert’, David Parsons foto's met scènes uit zijn artfilm 'street-structures', Hans Koetsier een selectie van zijn paginagrote advertenties in Vrij Nederland, Paul Dieter Kramer zet een sculptuur neer die bestaat uit geopende en volgeladen metalen gereedschapkoffers, Edgardo Antonio Vigo bezorgd mij werk dat de repressie in Zuid-Amerika visualiseert en David Zack graffiti. 

Luc Steels 'computerprogramma' , editie New Reform (1974)
(archief NR)

Ik neem voor 't eerst ook werk op van Paul Gees. Zijn eerste tentoonstelling, samen met zijn broer Luc en Piet Vranckx, beiden fotografen, is geïnspireerd door het verlangen om de natuurlijke habitat van de mens in een landelijk buitengebied te bewaren. Een reactie tegen de ‘terreur’ van de verstedelijking waarmee de open ruimte wordt volgebouwd, reactie die politiek gedragen wordt door de opkomende groene beweging. Zijn werk 'Green-grass-gone', registreert de door hem gemanipuleerde evolutie van een lapje gras van 80 x 120 cm in zijn tuin in een verloop van 14 dagen. Het perceeltje is afgebakend en opgedeeld in 4 rechthoekige zones die hij afwisselend bedekt met glasplaten, takken, latten en andere componenten en fotografisch registreert. Elke ingreep heeft een andere uitwerking op het gras. Een rituele methodiek die ontstaat vanuit zijn voorliefde voor de natuur maar finaal komt hij uit bij begrippen als 'land-art' (lapje grond), 'plaatsgebondenheid' (in situ) en 'duurtijd' (14 dagen). Voor Paul Gees is de kennismaking met New Reform een verademing. De performances leveren vaak heftige toestanden op of conceptuele pistes die aanleiding geven tot doordringende discussies over kunst.

Paul Gees, structuur New Reform
Mobiel 1974 (archief NR)

NEW REFORM MOBIEL  

New Reform Mobiel met affiches Klaus Staeck
(Foto RD, archief NR)

Ik vraag Paul Gees  om een mobiele structuur te bedenken die is voorzien op de presentatie van tentoonstellingen en geschikt voor kleinschalige voorstellingen, vlot demonteerbaar met onderdelen die ik kan vervoeren met mijn Renault 4 Fourgonnette. Een hele boterham. Bedoeling is om met rondreizende tentoonstellingen op alle mogelijke plaatsen te komen. Paul zet een buizenstructuur in elkaar waarvan het plafond rust op pylonen van elk 3 meter hoogte. New Reform Mobiel steunt op het principe van een ruimte vullend spanningsveld - wat de mobiel op zichzelf aantrekkelijk maakt. Het volgende jaar ga ik een samenwerkingsverband aan met advocaat en politiek geëngageerde kunstenaar Klaus Staeck. Ik heb met zijn aangrijpende affiches kennisgemaakt tijdens de tentoonstelling 'Art Into Society' in het Institute of ICA (Contemporary Art) in Londen waar hij met andere sociaal en politiek geëngageerde kunstenaars aan deelneemt. Meer dan ooit ben ik ervan overtuigd dat kunst een maatschappelijk geëngageerde rol te vervullen heeft. Klaus Staeck zijn polemische affiches handelden over de door de (Duitse) politieke partijen verwaarloosde democratische rechtsregels en andere maatschappelijke onderwerpen. De affiches zijn universeel en passen in mijn opzet om een debat over kunst en maatschappij uit te lokken. New Reform Mobiel zal uiteindelijk grotendeels dienst doen als drager voor zijn affiches en in totaal 21 keer worden opgesteld in culturele centra, theaters en op alternatieve locaties verspreidt over Vlaanderen en Brussel. 

( 'Rood-Persfeest', Rogiercentrum Brussel,  Vooruit Gent, 1977: Boekenbeurs Oostende, Universitaire Instelling Antwerpen, Beursschouwburg Brussel, Hallen van Schaarbeek/Theater 140, Info Jeugd Gent + debat over 'Kunst en Politiek' met Klaus Staeck, Wim Van Mulders en Piet De Moor, De Warande Turnhout 1978: 'Kritis'-festival Mechelen, Masereelfonds West-Vlaanderen (3x), 'Het Andere Boek' Antwerpen e.a.)

HUGO ROELANDT LIVE

Hugo Roelandt reeks zelfportretten.
(foto RD)

In november maken wij plaats voor de eerste individuele tentoonstelling van Hugo Roelandt. Ze bestaat uit zelfportretten waarop hij zich als travestie vertoont. Ze verwekken sensatie hoewel men in Aalst een en ander gewoon is als gevolg van een jarenoude traditie met in vrouwenkleren gehulde mannen tijdens het carnaval. Het onderscheid is duidelijk, de foto’s van Hugo Roelandt worden aangevoeld als een officieuze bekentenis. De artistieke aanleiding, de voorafgaande enscenering of het vragen van aandacht voor de nog prille transgenderbeweging die hij ontdekt in het Antwerps travestiemilieu ontgaat iedereen. ‘Gedaanteverwisseling’ is ook het thema van de performance een week later. Mark Verreckt neemt naakt plaats op een barkruk voor een witte muur. Hugo overschildert de muur en het lijf van Marc Verreckt met horizontale verfstroken waardoor zijn lichaam als het ware opgaat in de muurschildering. In zijn eerste fotografische werken overschilderde Hugo Roelandt de foto’s, nu creëert hij het eindresultaat alvorens er een foto kan van worden gemaakt. Het 'live' element geeft een boost aan de manier waarop hij zal verder werken. 

Hugo Roelandt performance
in New Reform
(foto RD, archief NR)

De performance is een onderdeel van een avond met een aaneenschakeling van gebeurtenissen, een ‘mixed media’ van onverwachte optredens. William Flips loopt tussen het publiek met de kist van een flipperkast die is gehecht aan zijn lichaam. De aanwezigen wordt uitgenodigt om te spelen. Als ze de flipperkast bedienen zien ze door de balgaten de  geslactsorganen van de kunstenaar. Flipperkasten zijn in die tijd vaak voorzien van afbeeldingen met pin-ups.

Een aantal van de kunstenaars manifesteren zich onder de naam Dr. Buttocks Players Pool, bedacht en opgericht door Luc Steels. Ze kondigen zich aan met een pamflet:

De revelatie van de Ercola festivals in Antwerpen is op excursie. Na diverse optredens die afwisselend met 'walgelijk', 'straf', 'ongelooflijk', verbijsterend','schitterend','smeerlapperij' en 'rommel' werden geëvalueerd, heeft de groep een nieuw spektakel voorbereid dat elke beschrijving tart. Geheel in de geest van de grote Victoriaan en libertijn (1828-1892) naar wie zij zich hebben genoemd, en zijdelings geïnspireerd door Fluxus, Happenings, Nitsch en rituele praktijken van Papua's, Sufi's en Voodoo-aanhangers, bouwen zij een op het eerst gezicht chaotisch geheel op dat vibreert in een sfeer van geweld, erotiek, magie en fantasma's. Het publiek wordt beschouwd als - in Buttock's eigen woorden - 'a felonious bunch of fickle bystanders', een corrupte bende van wispelturige, apathische toeschouwers. Wie komt kijken doet dit dan ook op eigen risico en hoeft zich niet te beklagen over opgelopen bedreigingen, beledigingen of erger. Satanisch, scabreus en scatologisch is deze show. Moraalridders zijn dan ook gewaarschuwd. Lieden met een zwak spijsverteringsstelsel evenzeer. Dit is geen avond voor kamerfilosofen, kasplantjes of keukenmeiden. Wat hier vertoond wordt is een oergebeuren, waarvoor de aanduiding 'theater' te zwak, 'leven' te vaag is. Hier wordt niet 'gespeeld; niet ‘geacteerd'. Dit is heilige kunst omdat ook de duivel heilig is. Dit is de zelfverwezenlijking van een Players Pool, kompleet met de tragiek zelfspot en het relativisme van elke Apocalyps. Er valt dan ook heel wat af te lachen. Wie met eigen ogen wil aanschouwen welke dramatische vormen mogelijk zijn geworden is welkom. Wie echter komt voor een avondje uit, voor een stuk toneel of voor een culturele manifestatie, zal het zich bitter beklagen. Elk publiek krijgt het spektakel dat het verdient. Zo zij het. 

Luc Mishalle speelt de ganse avond op een saxofoon en voert een aantal korte acts uit met vuur, Dirk Vercruysse, Luc Steels en Paul Geladi  improviseren een muziekstuk voortkomend uit met fluxus gerelateerde events. Ria Pacquée neemt in kleermakerszit plaats op de grond met voor haar een kom spaghetti die ze één uur lang opeet en terug uit haar mond laat komen. Het was best niet om aan te zien wat meteen een felle discussie uitlokt met de als vanzelfsprekende vraag of dit wel kunst is? Het is haar bedoeling om met deze performance de aandacht te vestigen op de problematiek van de hongersnood in Afrika. 

DE KIPPEN VERBRANDING

Het was uitgelekt dat Mark Verreckt tijdens zijn performance enkele kippen met aceton zou besproeien en vervolgens in brand steken. Lange tijd blijven de toeschouwers passief maar gespannen toekijken naar de voorbereidingen tot op het ogenblik dat hij aanstalten maakt om daadwerkelijk in actie te treden. Bij een groot deel komt de ergernis naar boven over wat er te gebeuren staat, ze willen de daad fysiek verhinderen waarop Miel Luyckx, "in de naam van de dierenbescherming" (?), de performance stil legt. Het ontlokt felle reacties uit bij zowel voor- als tegenstanders die uitmondden in hoogoplopende discussies. Marc Verreckt stapt als gevolg daarvan af van zijn idee van de verbranding. De happening wil de aandacht vestigen op het vroegtijdig slachten van kippen. Hij vraagt dat de kippen 'vrij' kunnen rondlopen tussen de mensen. Dit zal volgens Marc Verreckt hetzelfde effect hebben en het verzet tegen het vroegtijdig slachten aanwakkeren. Maar ook tegen dit voorstel blijft een groot deel van de aanwezigen actie voeren omdat ze vinden dat de kippen opgejaagd gaan worden. Als het duidelijk wordt dat er helemaal geen kippen komen, ontstaat bij Marc Verreckt en Hugo Roelandt een negatieve reflex die uitmondt in verbaal geraas. Niemand van de aanwezigen stoorde zich aan de provocaties zoals die zich die avond hebben afgespeeld maar wel aan dat 'ene feit'. Dat het dier weerloos is, is blijkbaar een gevoeliger thema dan de 'derde-wereld-act' van Ria Pacquée. 

Een performance stelt de te bereiken doelen op scherp want er is een 'live' gebeurtenis aan verbonden die meer in het vel van de mens snijdt dan een bloedend lam dat geofferd wordt in een middeleeuws schilderij. Geen enkel ander artistiek medium kan een onderwerp zo scherp tot uiting laten komen en spanning opwekken. Kunstenaars die zich lichamelijk tegenover het publiek manifesteren kunnen meedogenloos hard toeslaan, ze ontsnappen aan de controle waaraan een normaal kunstwerk onderhevig is. 

(vervolgt)