LEVEN MET KUNST EN POLITIEK IN AALST NA 1960 [D10]

NIEUWE VORMEN VAN KUNST

Klaus Groh, blad uit scheurkalender maand juli 1971
(verz RD)

Wij zijn inmiddels 15 evenementen verder. Klaus Groh krijgt als eerste de volledige ruimte van New Reform ter beschikking voor 'Reality is against freedom'. Zijn graffiti (zie eerder) met een oproep om kreatief om te gaan met ervaringen en meningen staat centraal. Het lijkt wel een schoolbord met richtlijnen. Er zijn ook collages met kalenderbladen waarop handgeschreven instructies staan zoals: "u niet laten manipuleren" of "probeer uw eigen weg te vinden". Eenvoudig te begrijpen boodschappen met dieper liggende maatschappelijke betekenissen die aanzetten om te reageren tegen berusting in de maatschappij. Wij geven 'Reale Concepte’ uit, een kunstenaarsboek in een oplage van 150 gestencilde[1] exemplaren met 'Ready mades’ en '15 thesen voor concept- en project art' die wij samen ter plekke hebben opgesteld.

Pagina1  '15 thesen voor concept- en project art',
 uitgave New Reform 1972 (detail)

Ik besef dat er een jarenlange inspanning zal nodig zijn om een redelijk deel van de publieke opinie te overtuigen dat we hier te maken hebben met de 'nieuwe' kunstvormen zoals beschreven in de 15 thesen. Vele ideeën zijn schijnbaar eenvoudig geformuleerd maar zijn er op gericht de vooroordelen die bestaan over kunst te doorbreken. Kunst is niet langer een voorrecht van de bourgeoisie maar wordt een participatieve vorm van kreativiteit waaraan iedereen kan deelnemen.

Aankondiging tentoonstelling Klaus Groh
(foto RD)

Opnames voor het BRT programma 
Zoeklicht van Regine Clauwaert
(foto RD)

JUNGLE ART JUNGLE

Poster 'Jungle art Jungle'
(archief NR)

Uitnodiging 'Jungle Art Jungle' 
(archief New Reform)

Adolf Merckx en Celbeton vatten eind 1971 de idee op om in maart van het daaropvolgend jaar de vijf Belgische avant-garde galerieën van dat ogenblik: Wide White Space en X-One uit Antwerpen, MTL Brussel, Yellow Now uit Luik en New Reform, samen te brengen in een vorm van 'alternatieve‘  kunstmarkt'. De tentoonstelling is niet opgevat als een commerciële beurs waar de galeries in hokjes zijn ingedeeld, maar als een omgeving waarin wij onze kunstenaars voorstellen. Er zijn kunstwerken en filmvoorstellingen van aan de galerie’s gerelateerde kunstenaars maar er is voornamelijk informatie over hun activiteiten, edities en publicaties. 

Dieter Reick voert op 17 maart in New Reform en op 18 maart tijdens ‘Jungle Art Jungle’ zijn performance 'Milk in Milk' op. Op een plastiek zeil vormt hij met melkblikken het woord melk, vervolgens maakt hij de blikken één voor één met een naald open en laat liters melk in het met blikken gevormde woord melk lopen zodat de betekenis van het woord zichtbaar wordt in een vloeibare vorm. Met deze performance wil hij de aandacht vestigen op de aan de gang zijnde ‘industrialisering’ van een natuurproduct binnen de Europese Gemeenschap.

Aankondiging Petr Stembera, foto RD

Gedreven door Klaus Groh’s boek schenk ik veel aandacht aan de ontwikkelingen van de kunstscene in het Oostblok. Fotografische registraties van happenings, performances en andere conceptuele werken geraken vlot doorheen de muur van censuur de grenzen over[2]. De kunstenaars staan te trappelen om aan bod te komen in de Westerse kunstcentra en worden daar ook gretig opgepikt. Wij bouwen een goede relatie op met Petr Stembera en bieden hem zijn eerste persoonlijke tentoonstelling in West-Europa aan.

 Petr Stembera 'Ascetical Pieces',
kunstenaarsboek uitgave New Reform 1972

Ze gaat samen met de publicatie van 'Ascetical Pieces' (1972), een kunstenaarsboek waarin hij de experimentele performances beschrijft die hij op illegale wijze in Praag uitvoert. Van sommige van deze performances bereiken ons foto's. Ze tonen hoe de kunstenaar zichzelf zweepslagen toedient of hoe hij als een hangmat – voeten en handen gebonden aan touwen - onder een dakgewelf hangt. Het zijn fysieke performances die aanknopen met de extremen in de body-art. Stembera is geïnteresseerd in het doorbreken van de lichamelijke weerstanden zoals die te zien zijn in middeleeuwse schilderijen. Zo vraagt hij aan kunstenaars en bevriende personen om hetzelfde te doen als de Heilige Hiëronymus die zichzelf stenigt in het gelijknamige schilderij uit 1525 van Lucas Cranach de Oude, en dit met een fotodocument te registreren. Alle werken samen geven een indrukwekkende eigentijdse interpretatie weer van het middeleeuws boetetafereel dat de steniging van Hiëronymus voor een crucifix uitbeeldt. Maar het tafereel zelf veroorzaakt bij de deelnemers aan het project ook het bewustzijn dat het schilderij, hoe mooi ook, slechts een afbeelding is van de ascetische boetedoening.

KUNST IN NIEUWERKERKEN

Mieko Shiomie 'Spatial Poem N.O. 4
(archief New Reform)

Met de hulp van Herman en Leona De Schutter, van in den beginne trouwe volgers, krijgt het idee vorm om uit te pakken met een tentoonstelling in Nieuwerkerken, een buurgemeente van Aalst. Bedoeling is om dicht bij de mensen te komen met hedendaagse kunst. We nemen van 26 mei tot 9 juni 1972 onze intrek in het dorpscafé van de populaire wielrenner Victor Neulandt waar wij kunstwerken, documenten, krantenknipsels en edities uit onze collectie tonen. De plaatselijke culturele kring maakt het initiatief 'Kunst in een dorp' van huis tot huis bekend met een publicatie waarin New Reform uitvoerig wordt voorgesteld. Op 3 juni worden de dorpsbewoners betrokken bij de uitvoering van 'Shadow Event’[3], een street-art project van de Japanse Fluxus kunstenares Mieko Shiomi. Overal ter wereld en op hetzelfde tijdstip wil ze dat in straten en op pleinen schaduwen geschilderd worden. Op de dorpsplaats van Nieuwerkerken beantwoorden wij deze oproep met een aantal sympatisanten die voor één dag kunstenaar worden. De deelnemers tekenen op het asfalt met wasstift hun eigen schaduwen na. De fotografische registratie zal later deeluitmaken van een presentatie van Mieko Shiomi ‘s oeuvre in Japan.

Poster Herman De Schutter
(archief New Reform)

Herman De Schutter is een 'selfmade' kunstenaar die zich aangetrokken voelt tot de nieuwe kunstrichtingen. Kunst is voor hem een therapie om los te komen van alcohol en drugsproblemen. Hij heeft een moeilijke jeugd gekend in een klooster ver weg van het openbaar leven, wordt kleermaker en fabrieksarbeider,  hij worstelt met zichzelf en zoekt zijn geluk in de schilderkunst. In New Reform legt hij zijn problematische levenswandel vast in zijn project '097292' waarmee hij zich wil ontdoen van zijn verleden. Het cijfer verwijst naar zijn identificatienummer dat vermeld staat op zijn officiële documenten en briefwisseling met verchillende instanties. Door zijn problematiek als 'maatschappelijk onaangepast sujet' zijn dat er nogal wat. In een van de ruimtes hangt zijn in afkickcentra gedragen kledij overschilderd met zilververf, een andere richt hij in met blauw neonlicht, tafel en bandopnemer verwijzende naar de vele gesprekken die hij heeft moeten voeren in ruige omstandigheden. Bij het betreden van de galerij ligt er een voetveegmat met zijn identificatienummer. Verder zijn er spirituele schilderijen. Herman wil zijn menswaardigheid terugwinnen door zijn levensloop voor de buitenwereld te ontmaskeren en roddels te ontkrachten. Zijn werk vertoont gelijkenissen met wat men in de kunstwereld de 'individuele mythologische' strekking noemt. Hij zal zich enkele jaren later van het leven benemen.

JEAN-MARIE SCHWIND

De Gentse ‘appropriation’ artist Jean-Marie Schwind is een mysterie voor mij. Hoewel ik meerdere keren met hem optrek en wij elkaar bepaalde periodes bijna wekelijks ontmoeten, krijg ik geen vat op zijn geheimzinnig leven als kunstenaar en zoon van een bekend Gents architect. Hij roept meer vragen op dan dat hij antwoorden geeft. Jean-Marie Schwind eigent zich met opzet de oeuvres toe van de grondleggers van de hedendaagse kunst door ze te copieren. Typerend voor zijn handelswijze is zijn anoniem uitgevoerde actie/installatie 'Sealing of the New Reform Gallery' (2 februari 1973) waarvan ik maanden later de fotografische weergave ontdek in het tijdschrift van de galerie Permafo in Wroclaw. Daaruit blijkt dat hij de toegangsdeur van New Reform met tape heeft afgesloten en verzegeld. Ik was niet op de hoogte en heb nooit kunnen achterhalen welk kunstwerk of actie hij zich hiermee toe-eigende. 

Tijdschrift Galerie Perfmafo met onderaan
fotos ingreep J.M. Schwind
(archief New Reform)

Wij gaan samen regelmatig carambolebiljarten in het cafe van cinema Palace in de Schoolstraat schuin tegenover New Reform. De biljartpartijen zijn geen toeval, maar ingegeven omdat ze kennelijk ook een bezigheid waren van Pierro Manzoni. Jean-Marie Schwind existeerde in de leefwereld en de realisaties van andere kunstenaars die op een of andere wijze door opmerkelijke prestaties of exentrieke levensstijl bekendheid hadden verworven.

Als wij later in Kassel ^[4]  werken van hem tonen die als twee druppels water lijken op het oeuvre van Christo en Pierro Manzoni krijg ik de vraag of het echte of vervalste kunstwerken zijn waarop ik verwijs naar Jean-Marie Schwind zijn handtekening om mij uit een soms delicate discussie te wurmen. Ik toon ook noties uit zijn dagboek en de structuur van de door hem opgerichte 'Foundation' waarin de ‘appropriations’ zijn opgenomen. 

(wordt vervolgt)

---

[1] Het gebruik van stencil als drukprocedé is in die tijd het alternatief in literaire en kunstenaarskringen om vrijelijk te publiceren. Het is goedkoper dan het laten zetten en drukken van tekst en beeld bij een drukker, je beheerst zelf de inhoud en de lay-out, en tenslotte is er een grafische component aan verbonden door de combinatie van inkt met een doorgaans wit of gekleurd sponsig blad papier. De stencilmachines kan men zonder moeite op een keukentafel plaatsen. De eenvoudige toestellen worden handmatig bediend, de meer gesofistikeerde aangedreven door een licht elektrisch motortje. Men krijgt als zelfstandig uitgever en drukker een apart en zelfs exclusief gevoel bij als men naast de pers staat. Vaak zijn de publicaties ook ‘last minuut’ ingevingen. De stencils zijn niet oneindig te gebruiken zodat de oplages zich als vanzelf begrenzen tot hoogstens een paar honderd exemplaren. Als later de offset machines de stencils komen vervangen kopen wij er een met als enig doel de lay-out en inhoud van de publicaties zelf te kunnen beheren.

 

[2] Wij smokkelen zelfs werken voor een tentoonstelling in het Internationaal Cultureel Centrum (ICC) in Antwerpen.

[3] Spatial Poem no. 4 , de actie werd later uitgevoerd dan de op de flyer vermelde datum

[4] Studio Kausch 1972